Ben Yitirdim, Ben Ararım
Kul Nesîmî bağ, medrese, meyhane ve mescit arasında kendi aşk yolunu savunur. Melamet hırkasını isteyerek giyer, ar ve namus şişesini kırar; rakibin günah suçlamasına karşı sevdiği yârin kendisine ait olduğunu kararlılıkla tekrarlar.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Ben yitirdim ben ararım
Yâr benim dir kime ne
1Kaybeden benim; onu yine ben ararım.
2Yâr benimdir; kime ne?
- 2
Gâh giderim öz bağıma
Gül dererim kime ne
1Bazen kendi bağıma giderim.
2Gül toplarım; kime ne?
Kendi bağına gidip gül toplamak, âşığın seçtiği zevki özgürce yaşamasını anlatır. ‘Kime ne’ sözü toplumsal müdahaleyi reddederken eylemin hesabını üstlenir.
- 3
Gâh giderim medreseye
Ders okurum Hak için
1Bazen medreseye giderim.
2Ders okurum Hak için.
Medreseye gidiş ve Hak için ders okuma, şairin yalnız meyhane sembolüne bağlı olmadığını gösterir. Bilgi arayışı, niyet ilahi olduğu sürece aşk yolunun bir parçasıdır.
- 4
Gâh giderim
Dem çekerim kime ne
1Bazen meyhaneye giderim.
2Manevi dem sürerim; kime ne?
Meyhaneye geçiş medreseyle keskin bir karşıtlık kurar; fakat her iki yerde de amaç Hak’tır. Manevi dem, farklı mekânlarda süren aynı iç tecrübenin coşkulu yüzüdür.
- 5
Sofular haram demişler
Bu aşkın şarabına
1Sofular haram olduğunu söylemişler.
2bu aşk şarabı için.
Sofular aşk şarabını haram sayarken şair hükmün yüzeyde kaldığını ima eder. Sembolün iç anlamını görmeyen yasakçı bakış, manevi sarhoşluğu maddi içkiyle karıştırır.
- 6
Ben doldurur ben içerim
Günah benim kime ne
1Onu kendim doldurur, kendim içerim.
2Günah benim kime ne.
Kadehi kendi doldurup içmek, seçimin ve sonucunun sorumluluğunu bütünüyle üstlenmektir. Günah sözü suçlamayı reddetmez; başkasının hayatına karışma hakkını reddeder.
- 7
Ben hırkasını
Kendim giydim
1Kınanmayı göze alanların hırkasını.
2onu kendi sırtıma giydim.
Melamet hırkasını kendi eliyle giymek, kınanmayı bilerek kabul etmektir. Şair toplum dışına itilmiş kurban değil, aşk uğruna itibardan vazgeçen bilinçli özne olarak konuşur.
- 8
Ârü namus şişesini
Taşa çaldım kime ne
1Ar ve namus şişesini.
2taşa çalıp kırdım; kime ne?
Ar ve namus şişesinin kırılması, toplumsal saygınlığı koruyan kırılgan kabın parçalanmasıdır. Aşk, başkalarının onayına göre kurulmuş benliği taş üstünde dağıtır.
- 9
Sofular secde ederler
Mescidin mihrabına
1Sofular secde eder.
2Mescidin mihrabına yönelirler.
Sofuların mihraba secdesi alışılmış ibadet yönünü gösterir. Şair bu pratiği küçümsemez; yalnız kendi yönelişinin sevgili eşiğinde başka bir sembolik kıble bulduğunu söyler.
- 10
Yâr eşiği
Yüz sürerim kime ne
1Yârin eşiği benim secde yerimdir.
2Yüz sürerim kime ne.
Yârin eşiğine yüz sürmek, sevginin hem secde yeri hem alçalma hareketi olduğunu belirtir. ‘Kime ne’ nakaratı bu kişisel ibadet dilini dış müdahaleden korur.
- 11
Gâh çıkarım gökyüzüne
Hükm ederim
1Bazen gökyüzüne çıkarım.
2Kaf dağından Kaf dağına hükmederim.
Gökyüzüne çıkmak ve Kaf’tan Kaf’a hükmetmek, aşkın verdiği sınırsızlık duygusunu abartılı bir kozmik imgeyle anlatır. Şair iç özgürlüğünü mekân sınırlarının ötesine taşır.
- 12
Gâh inerim yer yüzüne
Yâr severim kime ne
1Bazen yeryüzüne inerim.
2Yâr severim kime ne.
Yeryüzüne iniş, önceki yükselişi dengeler; âşık hem gökte hem gündelik dünyadadır. Sevgiyi sürdürmesi, değişen makamların altında kalan sabit tutumdur.
- 13
rakip böyle diyormuş
Güzel sevmek pek günah
1Köpek yaradılışlı rakip şöyle diyormuş:
2Güzel sevmek çok büyük bir günahmış.
Rakibin köpeğe benzetilmesi, güzel sevgisini günah sayan düşmanca sesi küçültür. Birim toplumdaki ahlak suçlamasını doğrudan vererek şairin savunmasının hedefini açıklar.
- 14
Ben severim sevdiğimi
Günah benim k:me ne
1Ben sevdiğim kişiyi severim.
2Basılı yüzeydeki hasarlı ‘k:me’ sözü tahmin edilmeden korunur; günahın sorumluluğunu anlatıcı üstlenir.
Şair sevdiğini sevmeyi sürdürür ve basılı hasarlı kelimeyi tamamlamadan günahın sorumluluğunu üstlenir. Tahmine kapalı aktarım, anlamın güvenli kısmını korurken yüzeyde olmayan harfi uydurmaz.
- 15
NESÎMÎ’ye sordularki
Yârin ile hoş musun
1Nesîmî’ye sordular:
2‘Yârinle mutlu musun?’
Nesîmî’ye yöneltilen mutluluk sorusu, sevginin sonucunu ölçmeye çalışır. Şair için bağın değeri rahatlık üretmesine bağlı değildir; soru daha baştan yetersiz bir ölçü taşır.
- 16
Hoş olayım olmayayım
O yâr benim kime ne
1Mutlu olsam da olmasam da.
2O yâr benim kime ne.
Mutlu olup olmamak önemini yitirir; sevgiliyle bağ her iki hâlde de korunur. Son birim şiirin özgürlük iddiasını keyfe değil, koşulsuz sadakate dayandırır.
Metnin kaynağı
Kul Nesîmî isnadı basılı bölüm, görünür mahlas ve kamu akademik kimlik otoritesiyle bağlandı. Eş ad uyarısı: 14. yüzyıl Bağdatlı Seyyid Nesîmî, 20. yüzyıl Nesimi Çimen ve 1967 doğumlu Nesimi Sağlam ile birleştirilmez.
Atıf kanıtını aç ↗Sadeddin Nüzhet Ergun tarihî baskısı; Kul Nesîmî bölümü, basılı No. 1; 16 birim/32 dize. Özgün yüzey ve aparat korunmuş, kapalı basılı biçimlerde tahmin yapılmamıştır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Kaybedenle arayanın aynı kişi olması, sorumluluğu başkasına bırakmayan bir aşk tavrıdır. Sevgilinin ‘benim’ denmesi sahiplikten çok, başkalarının hükmüne rağmen bağı koruma kararlılığıdır.