Benim reftâr-ı süstüm süst-i peymânedendür hep

Sarhoşça yürüyüşten anlam feyzine uzanan gazel, düzen ile dağınıklığı ve akıllılık ile deliliği ters yüz ederek doğru haberi divaneden getirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Benim reftâr-ı süstüm süst-i peymânedendür hep

   Nücûm-ı sahne-i hiss-i şîve-i mestânedendür hep

   1Benim gevşek yürüyüşüm bütünüyle gevşeklik veren kadehtendir.

   2Duygu sahnesinin yıldızları bütünüyle sarhoşça tavırdandır.

   Konuşanın gevşek yürüyüşü kadehin verdiği gevşekliğe, duygu sahnesinin yıldızları da sarhoşça tavra bağlanır. Bedensel hareket ile iç algı aynı meclis etkisinden doğar. ‘Hep’ redifi tek bir sebebi kesinleştirmekten çok görüntüleri ortak sarhoşluk çevresinde toplar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bû-yı sâmanlığuñ aslı nizâma meylimizdendür

   Perîşânî-i gîsû-yı metâlib şânedendür hep

   1Düzen kokusunun aslı, düzene yönelişimizdendir.

   2İsteklerin saçındaki dağınıklık bütünüyle taraktandır.

   Düzen kokusunun kaynağı düzene yönelme isteğidir; buna karşı amaçların saçındaki dağınıklık taraktan doğar. Normalde düzenleyen tarak burada perişanlığın sebebi olur. Nizam ile şâne arasındaki terslik, düzen kurma çabasının yeni karmaşa üretebileceğini düşündürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Tehî dil mâsivâdan vâsıl-ı feyz-i me‘ânîdür

   Eser evfâkda hâlî vasat-ı pür-hânedendür hep

   1Gönül Allah dışındakilerden boşalınca mana feyzine ulaşır.

   2Vefklerde boş merkez, bütünüyle çevresindeki dolu hanelerden belli olur.

   Gönül Allah dışındaki bağlardan boşalınca anlam feyzine ulaşır; vefk karesinin boş merkezi de çevresindeki dolu haneler sayesinde fark edilir. Boşluk eksiklik değil kabul alanıdır. Manevi arınma ile geometrik merkez aynı doluluk-boşluk ilişkisini iki ayrı düzlemde gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hatuñ derûnunda sözler vasf-ı la‘l-i nâbe dâ’irdür

   Gülüşler vakt-i mağrib ekseri meyhânedendür hep

   1Yüzündeki ayva tüylerinin içinde sözler saf yakut dudağın niteliğini anlatır.

   2Akşam vakti gülüşlerin çoğu bütünüyle meyhanedendir.

   Yüzdeki ayva tüylerinin içinde söylenen sözler saf yakut dudağı anlatır; akşam vakti gülüşlerin çoğu meyhaneden gelir. Hat yazıya, dudak söze, meyhane kahkahaya kaynak olur. Yüz ile meclis arasında dolaşan dil, görünüşün içindeki anlamı dışarı taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sözüñ toğrısı Kânî bendedür benden su’âl eyle

   İşitmiş var ise uslu haber dîvânedendür hep

   1Sözün doğrusu bendedir Kânî; bana sor.

   2Akla uygun bir haber işitilmişse, o bütünüyle divaneden gelmiştir.

   Kânî sözün doğrusunun kendisinde olduğunu söyleyip sorunun ona yöneltilmesini ister; akla uygun haber varsa divaneden gelmiştir. Makta akıllılık-delilik hiyerarşisini tersine çevirir. Divane, toplumsal ölçüden uzak olduğu için sözün gizlenmeyen doğrusunu taşıyan kişi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle