Bir güzel sevdim; meğer iyilik kaynağı sandığım

Şair iyilik ve mutluluk kaynağı sandığı sevgilinin eziyetini görür. Kavuşma isteği sıkıntı alanına, sevgi de sınırsız cefaya dönüşür. Âşık Ömer dünyadan el çekse de elem ve gamın eksilmediğini söyleyerek yanılgısını kabul eder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir güzel sevdim meğer kân-ı mürüvvet sandığım

   Semle âlûde imiş hayfâ ki ni’met sandığım

   1Bir güzel sevdim; iyilik kaynağı sandığım kişiymiş.

   2Ne yazık ki zehirle kirlenmiş, nimet sandığım kişiymiş.

   İyilik madeni ve nimet sanılan sevgili, ikinci dizede zehirle kirlenmiş çıkar; ilk beyit aşkın temel yanılgısını kurar ve övgüyü tek hamlede ağır bir hayal kırıklığına çevirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tâlib-i vasl oldu def’-i gam idem deyu gönül

   Arsa-i mihnet imiş künc-i saâdet sandığım

   1Gönül, gamı gidermek için kavuşmayı istedi.

   2Mutluluk köşesi sandığım yer sıkıntı alanıymış.

   Gönül kavuşmayı gamı giderecek ilaç sayar, fakat mutluluk köşesi diye yöneldiği yer sıkıntı alanına dönüşür; aranan çarenin bizzat yeni acı üretmesi beyitin sert karşıtlığıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gösterir semt-i vefâ geldikçe zâlim yanıma

   Yüz verüp ol bana acımaz güler efganıma

   1Zalim yanıma geldikçe vefa yönünü gösterir.

   2Bana yüz verir ama acımaz, feryadıma güler.

   Sevgili yaklaşırken vefa yönünü gösteriyormuş gibi davranır, sonra feryada güler; yüz vermek umut doğurur ama merhametsiz gülüş bu umudu aldatıcı bir işarete dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gel yeter ettin yeter cânâ eziyyet cânıma

   Cevr-i bîhadmiş meğer mihr ü mahabbet sandığım

   1Yeter artık sevgilim, canıma yeterince eziyet ettin.

   2Sevgi sandığım şey meğer sınırsız cefaymış.

   Yeter sözü iki kez yinelenerek dayanma sınırı ilan edilir; âşığın sevgi sandığı bağ sınırsız eziyet olarak açığa çıktığından, aşkın adı ile yaşanan sonuç birbirinden bütünüyle ayrılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Halk-ı âlem cân ile sevdâ-yi zülf-i dilberin

   Yâ nedendir bunca istiğnâsı zülf-i dilberin

   1Bütün insanlar sevgilinin saçının sevdasına can verir.

   2Sevgilinin saçı neden bu kadar ilgisizdir?

   Sevgilinin saçı bütün dünyayı kendine çekerken aynı zamanda ilgisizdir; güzellik herkeste istek doğurur fakat sahibinin istiğnası, kalabalık hayranlığı karşılıksız bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bir umulmaz derd imiş sevdâ-yi zülf-i dilberin

   Geldi gördüm ben hele başıma devlet sandığım

   1Sevgilinin saçına duyulan sevda umulmadık bir dertmiş.

   2Başıma talih geldi sandığımda gerçeğini gördüm.

   Saç sevdası umulmadık dert olur ve talih sanılan olay başa gelen belaya dönüşür; beyit, devlet kelimesinin iyi talih anlamını acı bir tersine çevirmeyle kullanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yine ey Ömer felekten hiç sitem eksik değil

   Fâriğ oldum cümleden yine elem eksik değil

   1Ey Ömer, feleğin sitemi yine hiç eksilmiyor.

   2Her şeyden el çektim ama elem yine eksilmiyor.

   Mahlasla birlikte feleğin sitemi süreklilik kazanır; kişi dünyadan el çekse bile elem bitmez, böylece dış bağları kesmenin iç acıyı kendiliğinden ortadan kaldırmadığı görülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çekti el yardan gönülde yine gam eksik değil

   Ey dirîğa bu mudur âlemde râhat sandığım

   1Sevgiliden el çektim, gönüldeki gam yine eksilmiyor.

   2Eyvah, dünyada rahat sandığım şey bu mudur?

   Sevgiliden el çekme kararı dahi gönüldeki gamı azaltmaz. Son soru, rahat diye beklenen hayatın gerçekte bitmeyen sıkıntı olup olmadığını sorarak şiirin başındaki yanılgıyı kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle