Bir Hicrân-ı Muvakkatten Sonra

Ayrılıktan önce iki sevgili birbirine "giryân" ile "hicrân" kelimelerinin ne demek olduğunu sorup bilmezlikten gelir; ayrılıktan sonra aynı sahne tersine çevrilerek tekrarlanır. Şiir bir kelimeyi öğrenmeyi hayatı öğrenmekle bir tutuyor ve inkâr imkânının elden gitmesini kayıp olarak anlatıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sâkin, soruyordun bana : "Giryân ne demektir?"

   "Giryân... onu geç, anlamadım ben de!" diyordum;

   İnkâr ediyordum.

   Dalgın, soruyordum sana : "Hicrân ne demektir?"

   "Hicrân... onu hiç bilmiyorum işte!" diyordun;

   Isrâr ediyordun.

   1Sakin sakin bana soruyordun: “Ağlamak ne demektir?”

   2“Ağlamak… onu geç, ben de anlamadım!” diyordum;

   3inkâr ediyordum.

   4Dalgın dalgın sana soruyordum: “Ayrılık ne demektir?”

   5“Ayrılık… onu hiç bilmiyorum işte!” diyordun;

   6ısrar ediyordun.

   Açılış simetriktir: biri ‘giryân’ı, öteki ‘hicrân’ı sorar; ikisi de kelimeyi bilmediğini söyleyerek geçiştirir. Uzun dizelerin ardından gelen kısa ‘inkâr ediyordum / ısrar ediyordun’ sözleri bu karşılıklı bilmeme oyununu adlandırır; kişilerin cinsiyeti dışarıdan belirlenmez.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İnkâr ile, ibhâm ile ma’nâ-yı hayâtı

   Sevdâmızı bir vâha-yı gaflette yaşattık;

   Bâzîçe-yi âmâl ederek hep sademâtı

   Bir mehd-i serâbîde çocuklar gibi yattık...

   1İnkârla, belirsiz bırakmakla hayatın anlamını —

   2sevdamızı — bir gaflet vahasında yaşattık;

   3bütün sarsıntıları emellerimizin oyuncağı yaparak

   4bir serap beşiğinde çocuklar gibi yattık…

   Üç tamlama da korumayı sahte bir şeyin sağladığını söylüyor: gaflet bir vaha, emeller bir oyuncak, serap bir beşik. "Sademât", yani sarsıntılar oyuncak edilmişse felaket oyun sayılmış demektir; "çocuklar gibi yattık" bu çocukluğun seçilmiş bir çocukluk olduğunu belli ediyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yattık, uyuduk, sevdik, inandık, oyalandık;

   Ufkun o derin sîne-yi sâfındaki lerziş

   Her gün bizi şefkatle kucaklardı; karanlık

   Bir zâir-i mechûl idi... Hep nûr' ü nevâziş.

   1Yattık, uyuduk, sevdik, inandık ve oyalandık;

   2ufkun o derin, saf göğsündeki titreyiş

   3her gün bizi şefkatle kucaklardı; karanlık

   4bilinmeyen bir ziyaretçiydi… Her şey nur ve okşayış.

   Beş fiilin sıralandığı ilk dize bütün bir mutluluk devrini tek soluğa sıkıştırıyor. Karanlığın "bilinmeyen bir ziyaretçi" sayılması onu henüz tehdit değil merak yapıyor. Dizenin "karanlık" kelimesiyle bitip anlamın alt dizeye taşması, gelecek darbeyi biçimle sezdiriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Çâk etti, biz etbâk-ı tahayyülde uçarken,

   Bir sadme-yi hâliyle hakikat bu zılâli;

   Öğretti hayât en acı bir ders ile birden

   En giryeli hicrânı... bütün hüzn-i leyâli.

   1Biz hayal katlarında uçarken, tek bir darbeyle

   2hakikat bu gölgeleri yarıp attı;

   3hayat en acı dersle birden öğretti

   4en gözyaşlı ayrılığı… gecelerin bütün hüznünü.

   "Çâk etti" yarmak demek: hakikat bir vuruşta hayal katlarını yırtıyor. Fikret cümleyi devirip fiili başa, öznesini ikinci dizeye almış; okur hakikatin kim olduğunu bir dize gecikmeyle öğreniyor. Ders "en acı" olmakla kalmıyor, "birden" geliyor — anilik acının parçası.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Artık soramam ben sana: "Giryân ne demektir?"

   "Giryân... onu geç, anlatamam ben." diyemezsin;

   Isrâr edemezsin;

   Artık soramazsın bana: "Hicrân ne demektir?"

   Hicran mı, evet; âh onu inkâr edebilsem,

   "Bilmem!." diyebilsem...

   1Artık sana soramam: “Ağlamak ne demektir?”

   2“Ağlamak… onu geç, ben anlatamam.” diyemezsin;

   3ısrar edemezsin;

   4artık bana soramazsın: “Ayrılık ne demektir?”

   5Ayrılık mı, evet; ah onu inkâr edebilsem,

   6“Bilmem!” diyebilsem…

   Son bent açılışı satır satır tersine çeviriyor: aynı iki soru, aynı kısa dizeler, ama fiiller olumsuz — soramam, diyemezsin, edemezsin. İnkâr imkânı elden gitmiş; şiirin son dileği bilmemek, yani başlangıçtaki bilgisizliğe dönmek. Başlıktaki "muvakkat", yani geçici sözü buradan sonra acı bir şaka gibi duruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle