Bir kaşı hilâle meyletti gönül

Gönül, yaşı ilerlemiş ama güzelliğini ve nazını koruyan sevgiliye yönelir; şair çekinmeyi bırakıp vaktin meyvesini dermeyi ve geç de olsa safayı sürmeyi öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir kaşı hilâle meyletti gönül

   Yanağı gülleri beyaza dönmüş

   1Gönül, hilal kaşlı birine yöneldi;

   2yanağının gülleri artık beyaza dönmüş.

   İlk birim güzelliği gençlikte sabitlemez: hilal kaş gönlü çekerken yanağın gülleri beyaza dönmüştür. Renk kaybı kusur diye sunulmaz; gönlün yönelişi, yaşın görünür izlerine rağmen arzunun sürdüğünü açıkça gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çağı geçmiş amma yine bir hoşça

   Ruhler solmuş ammâ yine bir hoşça

   1Çağı geçmiş ama yine de hoş;

   2yanakları solmuş ama yine de hoş.

   ‘Çağı geçmiş’ sözü yaşın ilerlediğini doğrudan bildirir, fakat iki dizedeki ‘yine bir hoşça’ tekrarı hükmü yumuşatır. Solmuş yanakla hoşluk yan yana getirilerek güzelliğin yalnız tazelikten ibaret olmadığı savunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âşık eğlencesi hubların şâhı

   Hatt-ı ruhsâriyle, zülf-i siyâhı

   1Âşıkların eğlencesi, güzellerin şahıdır;

   2yanağındaki ayva tüyleri ve siyah saçıyla.

   Sevgili, âşıkların eğlencesi ve güzellerin şahı diye yüceltilir. Yanaktaki ayva tüyleriyle siyah saçın birlikte anılması, yüzün gençlik ile olgunluk arasındaki görünüşünü somutlaştırır; övgü soyut bırakılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nâz ü istiğnâyı koymamış dahi

   Henüz gelmiş ammâ yine bir hoşça

   1Nazını ve kendini ağırdan alışını hâlâ bırakmamış;

   2henüz gelmiş ama yine de hoş.

   Naz ile istiğnanın hâlâ sürmesi sevgilinin çekicilik tavrını koruduğunu gösterir. İkinci dizedeki ‘henüz gelmiş’ sözünde nereye veya neye geliş kastedildiği kaynakta açık değildir; yaş anlamı eklenmeden yüzey ve belirsizlik korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Cevreyleme bana ömrümün varı

   Hatâdan hıfzede Cenâb-ı Bârî

   1Ömrümün varı, bana eziyet etme;

   2Yüce Allah seni hatadan korusun.

   Âşık sevgiliyi ‘ömrümün varı’ diye çağırırken eziyeti durdurmasını ister; hemen ardından onu Allah’ın korumasına emanet eder. Sitem ile dua aynı birimde buluşur ve bağlılığın öfkeden daha güçlü kaldığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Rind meşreb ol artık terkeyle ârı

   Yiğid olmuş ammâ yine bir hoşça

   1Artık rind yaradılışlı ol, utanmayı bırak;

   2yiğitlik çağına gelmiş ama yine de hoş.

   Rind meşrep olma çağrısı, toplumsal utanmayı bırakıp hayatın zevkine yönelmeyi önerir. ‘Yiğid olmuş’ sözü burada gençlikten çok diri ve cesur tavrı belirtir; sevgilinin geçkin hoşluğu bu özgürlükle pekişir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ömer der vaslına eren öğünsün

   Vakti gecikmeden meyvasın dersin

   1Ömer der ki sevgilinin kavuşmasına eren övünsün;

   2vakit geçmeden meyvesini toplasın.

   Mahlaslı birimde övünecek kişi, sevgilinin vaslına yani kavuşmasına erişen âşıktır. Ardından meyveyi vakit geçmeden derme öğüdü gelir; yön sevgiliden âşığa çevrilmez, kavuşmayı elde eden öznenin fırsatı değerlendirmesi istenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Âlemde heman o safâsın sürsün

   Sona kalmış ammâ yine bir hoşça

   1Dünyada o safasını sürsün;

   2sona kalmış ama yine de hoş.

   Kapanış, dünyada safayı sürme dileğini yaşlılık veya erteleme hükmüne bağlamaz. Kaynaktaki ‘heman’ burada ‘hemen’ ile ‘yalnız/ancak’ arasında kesinleştirilemediği için modern dizede zorlayıcı bir zaman zarfı eklenmez; son hoşluk vurgusu korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle