Bu Dil Yine Bir Âfet-i Mekkâre Dolaştı
Âşık Ömer gönlün hilekâr bir güzele bağlanmasını sözcüklerin birbirine dolaştığı zincirlerle anlatır. Gönül ile dilber, gül ile bülbül, şarap ile kadeh karşılıklı döner; sonunda gam bütün dünyayı kuşatır.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Bu dil yine bir âfet-i dolaştı
gözüm gözleri dolaştı
1Bu gönül yine hilekâr bir güzele dolaştı;
2hilekâr gözüm, hilekâr gözlere dolaştı.
- 2
Meydân-ı mahabbetde gezerken
Dil dilbere dilber dile dil dolaştı
1Çılgın gönül sevgi meydanında gezerken,
2gönül dilbere, dilber gönle; gönül dara dolaştı.
Sözcüklerin yer değiştirmesi karşılıklı çekimi ritme dönüştürür. Sonunda gönlün dara ulaşması, aşk meydanındaki oyunun ölümcül bağa dönüşebileceğini açık eder.
- 3
Gülşende eyler iken bülbül-i şeydâ
Gül bülbüle bülbül güle gül hâre dolaştı
1Çılgın bülbül gül bahçesinde feryat ederken,
2gül bülbüle, bülbül güle; gül dikene dolaştı.
Gül ile bülbül karşılıklı yönelir, fakat gülün dikene bağlanması güzelliğin acıyla ayrılmazlığını gösterir. Sözcük zinciri bahçedeki her varlığı diğerine bağımlı kılar.
- 4
Destinde tutup câm-ı meyi
Mey sâgare sâgar meye mey nâre dolaştı
1Zamanın sakisi elinde şarap kadehini tutarken,
2şarap kadehe, kadeh şaraba; şarap ateşe dolaştı.
Saki meclisi yönetir, fakat mey ile sağar birbirini belirleyen döngü kurar. Şarabın ateşe bağlanması sarhoşluğu yakıcı tutkuya çevirir ve aşkın bedensel sıcaklığını büyütür.
- 5
Ey Âşık Ömer aç gözünü bak şu cihâna
Gam askere asker gama gam dolaştı
1Ey Âşık Ömer, gözünü aç ve dünyaya bak;
2gam askere, asker gama; gam inleyen kişiye dolaştı.
Mahlas beyti kelime zincirini toplumsal alana taşır. Gam ile asker birbirini kuşatırken son halka zâr olan kişidir; dünyanın düzeni sevinçten çok dolaşan keder üzerinden okunur.
Metnin kaynağı
Âşık Ömer kimliği görünür mahlas, Ergun dizisi ve TEİS otoritesiyle sınırlıdır.
Atıf kanıtını aç ↗Ergun 1936, No. 184; tarama s. 189; 5 birim/10 dize. Kayıt kaynakta “Bu dil yine bir âfet-i mekkâre dolaştı” ile başlar, “Gam askere asker gama gam zâre dolaştı” ile biter; hemen ardından gelen kayıt “Olmaz mı aceb bir gece cânâne sarılmak” dizesiyle açılır. Dizeler kaynağından korundu. Sessiz kaynak düzeltmesi yapılmadı. Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryasınca hazırlandı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Bu gönlüm bağını gülistan ederÂşık Ömer · Koşma→
“Dil” gönül anlamında yeni bir afete tutulur; tekrar edilen mekkâre sözü hem sevgiliyi hem ona bakan gözü suç ortağı yapar. Dolaşmak bağlanma ve kurtulamama hareketidir.