Ne esti bâd-ı sabâ hod ne nev-bahâr oldu

Kaynakta nâ-tamâm kaydıyla duran dört beyitlik bir gazel. Bahar gelmeden inleyen bir gönülle açılıyor, gam sonbaharının boşalttığı bir bahçeden geçiyor ve sebebi en sona saklıyor: sevgilinin salınan boyu.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ne esti bâd-ı sabâ hod ne nev-bahâr oldu

   Gönül tehî yere bülbül-misâl zâr oldu

   1Ne saba rüzgârı esti ne de yeni bahar geldi;

   2gönül boşuna, bülbül gibi inleyip durdu.

   Matla iki olumsuzla açılıyor ve inlemenin gerekçesini baştan siliyor: bahar yok, rüzgâr yok, yani bülbülün ötmesi için ortada hiçbir sebep yok. “Tehî yere” boşuna demek; şikâyet böylece dış dünyaya değil, gönlün kendi işleyişine yöneliyor. Bu dize kaynakta bir hece eksik dizilmiştir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   O rütbe eyledi gam tâb ü tâkatim ber-bâd

   Ten-i nizârıma rûh-ı latîf bâr oldu

   1Gam gücümü ve takatimi öyle bir yıktı ki

   2zayıf bedenime o incecik ruh bile yük oldu.

   Beytin bütün etkisi son kelimede toplanıyor: ruh, maddesi olmayan şey, bir yüke dönüşüyor. “Latîf” hafif ve ince demek; şair en hafif olanı bile taşıyamadığını söyleyerek zayıflığı ölçülebilir hâle getiriyor. Bu dize de kaynakta bir hece eksik dizilmiştir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hazân-ı gamla ne gül kaldı ne çemen ne hezâr

   Kazâ-yı gülşen-i âlem harâbe-zâr oldu

   1Gam sonbaharıyla ne gül kaldı ne çimen ne bülbül;

   2âlem gülbahçesine gelen kaza orayı bir viranelik yaptı.

   İlk dize üç “ne” ile bahçeyi tek tek boşaltıyor: önce çiçek, sonra zemin, sonra ses. Geriye yalnız harabe kalıyor. “Hazân-ı gam” tamlaması mevsimi duyguya bağlıyor; yaprak döken şey hava değil kederdir. Matladaki “bahar yok” hükmü burada bir manzaraya dönüşmüş oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hırâm-ı kaddine nezzâre-senc-i hasret olup

   Bütün bütün dil-i âvâre bî-karâr oldu

   1Boyunun salınışını hasretle ölçüp seyre dalınca

   2avare gönül büsbütün kararsız kaldı.

   Gazel son beyitte sebebi açıklıyor: bahar da bülbül de bahaneymiş, asıl olan sevgilinin yürüyüşü. “Nezzâre-senc” bakışı tartan demektir; seyretmek burada bir ölçme işine dönüşüyor. Salınan boy ile kararsız gönül arasında bir hareket eşleşmesi var — biri sallandıkça öteki duramıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle