Bu yolun yolcusu olayım dersen

Yola girmek isteyene verilmiş beş dörtlük. Her biri “değil” ile biter — yani öğüdün tamamı yasaklardan kurulu. En bilinen dizesi bugün de atasözü gibi kullanılıyor: elde iki karpuz tutmalı değil.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bu yolun yolcusu olayım dersen

   Elde iki karpuz tutmalı değil

   Derviş olub şalvar giyeyim dersen

   Gâhî giyüb gâhî atmalı değil

   1Bu yolun yolcusu olmak istiyorsan

   2elde iki karpuz tutmamalısın.

   3Derviş olup şalvar giymek istiyorsan

   4bazen giyip bazen atmamalısın.

   Elde iki karpuz tutmak ile şalvarı bazen giyip bazen atmak, bölünmüş ve süreksiz niyetin gündelik görüntüleridir. Öğüt aynı yolda kararlı kalmayı ister; bunun belirli bir cem icrası olduğuna dair dışsal iddia eklenmez.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Lâden bağçesinde gonca gül olmaz

   Kâmil ile yoldaş olan yorulmaz

   İki mahlûk vardır Hak’ka kul olmaz

   Mağrurluk kibirlik etmeli değil

   1Lâden bahçesinde gonca gül olmaz;

   2olgun kişiyle yoldaş olan yorulmaz.

   3İki yaratık vardır ki Hakk'a kul olmaz;

   4gurur ve kibir etmemelisin.

   Lâden bahçesi, kâmil yoldaş, iki mahlûk ve gurur-kibir yasağı art arda gelir. Son dize iki huyu yasaklar; fakat bunları üçüncü dizedeki ‘iki mahlûk’un dilbilgisel cevabı diye kesinleştirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mağrurlar orada olurlar yalan

   Kibr imiş yorulub yollarda kalan

   Eğer yolcu isen köprüyü dolan

   Gözgöre çamura batmalı değil

   1Mağrurlar orada yalancı çıkar;

   2yolda yorulup kalan kibirmiş.

   3Eğer yolcuysan köprüden dolaş;

   4göz göre göre çamura batmamalısın.

   Bir önceki dörtlükteki kibir burada yolda kalan yolcuya dönüşüyor. Köprü öğüdü pratik: zor olanı seçmek erdem değil, sadece çamura batmak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Koyun kuzusuna nasıl meledi

   Öküzün kulağın kimler enedi

   Garib bülbül gül dalında tünedi

   Her çalı başında ötmeli değil

   1Koyun kuzusuna nasıl meledi,

   2öküzün kulağını kimler işaretledi?

   3Garip bülbül gül dalına kondu;

   4her çalı başında ötmemeli.

   Koyun, kuzu, öküz, bülbül, gül dalı ve çalı köy hayatından görüntülerdir. Son dize sözün her yerde söylenmemesi gerektiğini öğütler; yorum konuşanın biyografik şahlığını veya belirli bir ritüel mekânı kaynak dışından eklemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şah Hatâyî İmam Ca’fer muhbiri

   Hak’kın yârânıdır Veyselkarânî

   Hak’kın haznesinden gelen güheri

   Müşter-i olmayana satmalı değil

   1Şah Hatâyî, İmam Cafer'in habercisi;

   2Veysel Karanî Hakk'ın dostudur.

   3Hakk'ın hazinesinden gelen cevheri

   4müşterisi olmayana satmamalı.

   Mahlas dörtlüğü iki ad anıyor: İmam Cafer-i Sâdık ve Veysel Karanî. Son dize bir önceki dörtlükteki ihtiyatı ticaret diline çeviriyor — hakikat da bir mal, alıcısı olmayana verilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle