Bunca derdim var benim, bir çare bilmem neyleyim

Şair derdine çare bulamaz; sevgilinin hâline bakmamasından yakınır ve tabibin sözü belirli bir tedavi sunmaz. Kavuşma bayramını, tenhada sohbeti ve sevgilinin mahallesini ziyaret etmeyi düşler, fakat ayağının dayanmadığını söyler. Dünyada yâr ve yön bulamayan Âşık Ömer, sonunda dünya kadınına değer vermediğini ve büyük nüsha diye andığı manevî hakikate eriştiğini bildirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bunca derdim var benim bir çâre bilmem neyleyim

   Yâr bakmaz hâlime ben sarabilmem neyleyim

   1Bunca derdim var; hiçbir çare bilmiyorum, ne yapayım?

   2Sevgili hâlime bakmıyor; yaramı saramıyorum, ne yapayım?

   Dert ve çare karşıtlığı ilk beyitte hemen kurulur. Sevgilinin bakmaması yalnız duygusal ilgisizlik değildir; yaranın sarılamamasına yol açar. Tekrarlanan ne yapayım sorusu, çözüm aramaktan çok tükenmişliği duyurur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Derdimi sordum tabîbe dedi etmektir ilâç

   Olmadı bîçâre ben aâzâra bilmem neyleyim

   1Derdimi tabibe sordum, ‘tedavi etmek gerekir’ dedi.

   2Bu zavallıyla ilgili “aâzâra” diye basılan bölüm açık değildir; ne yapacağımı bilmiyorum.

   Tabibin genel tedavi sözü gerçek bir ilaç sunmaz. Âşık kendi hâlini zavallı diye niteleyerek tıbbi dilin aşk yarasına yetmediğini gösterir; sorun teşhis edilmiş olsa da uygulanabilir çare bulunamamıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Îd-i vaslın dilberin fikr-i serencâm eylesem

   Mümkin olsa yârı tenhâ sohbet-i câm eylesem

   1Sevgiliye kavuşma bayramının sonunu düşünsem,

   2Mümkün olsa onu yalnız bulup kadeh başında konuşsam,

   Kavuşma bir bayram olarak düşünülür; şair bunun nasıl sonuçlanacağını zihninde tartar. Sevgiliyi yalnız bulup kadeh başında konuşma isteği, genel hasreti mahrem ve somut bir buluşma tasarısına indirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kâ’be-i kûyin tavâf etmeğe ikdâm eylesem

   Pâyidâr olmaz ayağım dâra bilmem neyleyim

   1Mahallesinin Kâbe gibi çevresini dolaşmaya girişsem,

   2Ayağım sağlam durmaz; basılı “dâra” sözünün bu yürüyüşteki bağlantısı açık değildir, ne yapayım?

   Sevgilinin mahallesi Kâbe’ye benzetildiği için oraya yürümek ibadet biçimi kazanır. Ayağın dayanmayışı bu yönelişin bedensel güçsüzlüğünü gösterir; ancak basılı “dâra” sözünün cümledeki kesin görevi açık değildir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu cihân içre ne ağyârım ne yârım var benim

   İki günlük ömr içün ne kâr ü zârım var benim

   1Bu dünyada ne düşmanım ne de dostum var.

   2İki günlük ömür için ne kazancım ne de feryadım var.

   Şair dünyada ne düşmanının ne de dostunun kaldığını söyleyerek bütünüyle yalnızlaşır. İki günlük ömür için kazançla feryadın birlikte reddedilmesi, kısa hayat karşısındaki çıkarı ve yakınmayı aynı ölçüde anlamsızlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ne bir an bir lâhza bir yerde karârım var benim

   Her cihetten olmuşum âvâre bilmem neyleyim

   1Bir an bile hiçbir yerde durup dinlenemem.

   2Her yönden başıboş kalmışım; ne yapayım?

   Hiçbir yerde bir an bile duramamak, dış yolculuktan çok iç huzursuzluğun belirtisidir. Her yönden avare oluş, şiirin tekrarlanan “ne yapayım” sorusunu mekânsızlık ve kararsızlıkla derinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Nüh siper iken bu sînem sahnı dört kat ey peri

   Dembedem anı güzergâh etti aşkın hançeri

   1Ey peri, göğsümü “dokuz siper” ve “dört kat”la anlatan basılı ölçü ilişkisinin anlamı açık değildir.

   2Aşkının hançeri onu her an geçit yaptı.

   Göğüs “dokuz siper” ve “dört kat” ifadeleriyle ölçülmeye çalışılır; basılı sayı ilişkisi kesin bir tasvire izin vermez. Açık olan, aşk hançerinin bu göğsü her an geçtiği ve bedeni sürekli yaralanan bir yol hâline getirdiğidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çeşmim oldu kırk sekiz pâre çıkardı her biri

   Yılda üç yüz altmış altı pâre bilmem neyleyim

   1Gözümün “kırk sekiz parça” oluşuyla her birinin ne çıkardığı arasındaki basılı ilişki açık değildir.

   2Yıldaki “üç yüz altmış altı parça” sözü önceki dizeye açık biçimde bağlanmıyor; ne yapayım?

   Gözün kırk sekiz, yılın üç yüz altmış altı parçayla anılması aşırı çoğalmış acıyı sayılara taşır. “Her biri”nin ikinci sayıyla nasıl bağlandığı basılı söz diziminde açık değildir; bu yüzden fiziksel bir bölünme uydurulamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Mâil oldum ey Ömer bir kameti tûbâya ben

   Zerre kadar i’tibâr etmem zen-i dünyâya ben

   1Ey Ömer, servi boylu bir güzele gönül verdim.

   2Dünya denen kadına zerre kadar değer vermem.

   Mahlas beytinde gönül, Tuba boylu bir güzele yönelir; buna karşı dünya kadın olarak kişileştirilip değersiz bulunur. Böylece sevgiliye bağlanma, geçici dünyanın çekiciliğini reddeden bilinçli bir tercih olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Hamdülillâh kim iriştim nüsha-i kübrâya ben

    Yârı teshîr eyledim ağyâra bilmem neyledim

    1Tanrı’ya şükür, varlığın büyük nüshasına eriştim.

    2Sevgiliyi kendime bağladım; rakibe ne yaptığımı bilmiyorum.

    Son dize sevgilinin bağlanmasıyla rakibin durumunu belirsiz bırakır. Önceki ne yapayım soruları yerini kısa, şaşkın bir başarı iddiasına bırakır; sonuç kesinleştirilmeden şiir kapanır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle