Câm-ı aşkın cür'asın erbâb-ı gam nûş ettiler

Aşkı bir içki meclisi olarak kuran gazel. Gam ehli kadehin son yudumunu içip iki dünyayı unutuyor, akıllılar tek kadehle kendinden geçiyor, bir damlada muhabbetin yedi denizi dalgalanıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Câm-ı aşkın cür'asın erbâb-ı gam nûş ettiler

   Şevkten dünyâ vü ukbâyı ferâmûş ettiler

   1Gam ehli, aşk kadehinin son yudumunu içtiler;

   2coşkudan hem dünyayı hem ahireti unuttular.

   Cür'a kadehin dibinde kalan tortulu son yudumdur; içenlerin sarhoşluğu bu yüzden bütün kadehi devirmekten değil, en az miktardan gelir. İkinci dize kazancı ve kaybı birden sayar: dünya ile ukbâ terk edilince geriye ne ceza korkusu ne mükâfat beklentisi kalır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tutdı arş u kürsi yâ hayy na'rası ervâhtan

   Vasf-ı la'liñ kim sarîr-i hâmeden gûş ettiler

   1Ruhlardan yükselen “yâ hayy” narası arşı ve kürsiyi doldurdu;

   2çünkü dudağının vasfını kalemin cızırtısından işittiler.

   Beyit sesi olmayan bir şeyi ses kaynağı yapıyor: sarîr-i hâme, kalemin kâğıt üstündeki cızırtısıdır. Ruhlar o cızırtıdan sevgilinin dudağının tarifini duyup zikre başlar; şairin yazması böylece bezm-i elest ölçeğinde bir olaya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bezm-i aşka uğrayan risto-hıred âkıllerin

   Nicesin bir câm ile ser-mest-i bî-hûş ettiler

   1Aşk meclisine uğrayan, aklını ölçüp biçen akıllılardan

   2nicesini bir tek kadehle kendinden geçmiş sarhoş ettiler.

   Akıl ile aşkın karşılaşması divan şiirinin değişmez sahnesidir; buradaki fark, direncin ne kadar ucuza kırıldığıdır: bir kadeh yeter. “Bî-hûş” hem sarhoş hem baygın demektir. Kaynaktaki “risto-hıred” kelimesi bozuk aktarılmış, akılla ilgili bir tamlama olmalı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Katresinde heft-deryâ-yı muhabbet mevc urır

   Râh-ı aşkın kim içenler ben gibi cûş ettiler

   1Bir damlasında muhabbetin yedi denizi dalgalanır;

   2aşk şarabını içenler benim gibi coştular.

   Katre ile deryâ karşıtlığı burada tersine çevriliyor: küçük olan büyüğü içeriyor. “Râh” Farsçada hem yol hem şarap demek olduğundan dize aynı anda aşk yolunu tutanları ve aşk şarabını içenleri anlatır; “cûş” ise hem coşmak hem kaynayıp taşmaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ekrem oldukça nigeh-senc-i mücâz ehl-i hevâ

   Sanma hat rûy-ı dil ârâyı siyeh-pûş ettiler

   1Ey Ekrem, heves ehli mecaza bakıp onu tartmayı sürdürdükçe,

   2ayva tüyünün o gönül alan yüzü karalar giydirdiğini sanma.

   Mahlas beyti mecaz ile hakikat ayrımına dayanıyor: yüzeye bakan “ehl-i hevâ” hattın çıkmasını güzelliğin yasa bürünmesi sanır. Şair bu okumayı reddeder; siyeh-pûş, yani karalar giymek matem işaretidir ve beyit matemi erken ilan edenlere itiraz eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle