Değildir ehl-i aşka ey gönül teslim irâdet güç

Şair aşk ehli için teslimiyetin kolay, sevgiliden vazgeçmenin zor olduğunu söyler; şarabın sonrasını, aşk sırrını saklama ile yayma arasındaki güçlüğü, şikâyetin sakıncasını ve kavuşma anındaki doymazlığı tartışır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Değildir ehl-i aşka ey gönül teslim irâdet güç

   Velî bir dilberi sevmek kolay ammâ ferâgat güç

   1Ey gönül, aşk ehli için teslim olup iradeyi bırakmak zor değildir;

   2ama bir güzeli sevmek kolayken ondan vazgeçmek zordur.

   İlk karşıtlık aşkın başlangıcı ile sonucunu ayırır: Gönül iradesini teslim edebilir ve sevmeye kolayca başlayabilir, fakat bağ kurulduktan sonra feragat edemez. Böylece güçlük sevgide değil, sevgiyi bilinçli biçimde bırakma kararında toplanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şarâb-ı ergavânı gül gibi elden bırakmazdım

   Anın vakt-ı humârından eren renc-i kesâfet güç

   1Erguvan renkli şarabı gül gibi elimden bırakmazdım;

   2onun humar vaktinden gelen yoğunluk sıkıntısı ağırdır.

   Erguvan renkli şarap elde gül gibi tutulur; ilk dize onu bırakmama arzusunu taşır. İkinci dizede konuşanın bir şeye ‘erişmesi’ anlatılmaz: Humar vaktinden gelen renc-i kesâfet ağır bir sonuçtur. Böylece zevkin ardından beliren sıkıntı, kaynak yüklemi ve yönü değiştirilmeden korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sevip bir dilberi râzını pinhân eylemek müşkül

   Duyurup halka fâş etmek ise katı hamâkat güç

   1Bir güzeli sevip sırrını gizlemek güçtür;

   2onu halka duyurup açığa vurmak ise pek büyük bir akılsızlıktır.

   Aşk sırrı iki uç arasında sıkışır: Onu bütünüyle gizlemek duygunun basıncı yüzünden güçtür, herkese duyurmaksa mahremiyeti bozan hamakattir. Şair kolay bir çözüm vermeyerek âşığın ölçülü konuşma sorumluluğunu öne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Salar ahvâline başın derûnumdan muhaldir der

   Varup her olur olmaz câna cânandan şikâyet güç

   1‘Salar ahvâline başın derûnumdan, muhaldir der’ zincirinde baş sallayan özne kapalıdır;

   2gidip olur olmaz herkese sevgiliden şikâyet etmek zordur.

   İlk dizede ‘derûnumdan’, baş sallama hareketi ve ‘muhaldir der’ sözü aynı kapalı söz dizimi içinde bulunur; basılı tanık bu hareketin öznesini güvenle ayırmaya yetmez. İkinci dize, sevgiliyi olur olmaz kimselere şikâyet etmenin güçlüğünü açıkça söyler; yorum ilk dizeye yeni bir ‘içim’ faili eklemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tarîki caddesi aşkın sabırdır yâ sefer derler

   Hezâran derde sabrım var bana terk-i vilâyet güç

   1Aşk yolunun ana caddesi sabırdır; ya da yolculuktur, derler;

   2binlerce derde sabrım var ama memleketi terk etmek bana zordur.

   Aşkın yolu sabırla veya yolculukla ilerler; âşık binlerce derde dayanabileceğini söyler fakat vilayetten ayrılmayı göze alamaz. Bu itiraf, soyut sabır iddiasını somut yer değiştirme sınavıyla karşılaştırıp konuşanın sınırını görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sen olsan ey Ömer mecliste cânân olsa Cem olsa

   Dem-i vuslatte bir merhabâya kılmak kanaât güç

   1Ey Ömer, sen mecliste olsan; sevgili de Cem olsa,

   2kavuşma anında tek bir merhabayla yetinmek zordur.

   Cem, meclis ve sevgili aynı varsayımda en yüksek şölen imkânını kurar. Fakat kavuşma anında yalnız bir ‘merhaba’ ile kanaat etmek mümkün değildir; şiir, vuslatın isteği bitirmediğini, tam tersine yakınlık arzusunu artırdığını söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle