Dest-gîr ol bu ben üftâdeye ey kân-ı kerem

Bir hükümdara sunulmuş yedi beyit. Mihrî Hatun burada âşık değil, hemşehri olarak konuşuyor: Amasya'nın imarını istiyor. Divan şiirinin siyasî talebi nasıl kibarca dile getirdiğinin örneği.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dest-gîr ol bu ben üftâdeye ey kân-ı kerem

   Ki kerîm zât olanuñ şânıdur ihsân-ı kerem

   1Bu düşkün bana elini uzat, ey cömertlik madeni;

   2çünkü cömert kişinin şanı, ihsanda bulunmaktır.

   İlk beyit isteği bir övgünün içine yerleştiriyor: sen zaten böylesin. “Kân-ı kerem” — cömertlik madeni — muhatabı yardım etmek zorunda bırakan bir sıfat.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dergehüñ dâr-ı şifâ oldı çü bîmârlara

   Senden irdi kamu derd ehline dermân-ı kerem

   1Kapın hastalara şifa yurdu oldu;

   2bütün dert sahiplerine senden cömertlik dermanı ulaştı.

   Muhatabın kapısı hastalara şifa veren bir yurt gibi anlatılır; ikinci dize bu mecazı bütün dert sahiplerine ulaşan cömertlik dermanıyla tamamlar. Şiir bu beyitte belirli bir Amasya kurumunun adını vermediği için yorum yerel kurumu kesinleştirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dil ü cân hastesine lutfuñ ile eyle 'ilâc

   Ki irür sıhhate lutfuñla anı ân-ı kerem

   1Gönül ve can hastasını lütfunla tedavi et;

   2cömertlik ânı onu lütfunla sağlığa kavuşturur.

   Bir önceki beyitteki hastane mecazı şimdi şairin kendisine uygulanıyor: hasta olan gönül ve can. Tedavi eden şey ilaç değil lütuf, yani hükümdarın iradesi — bu, isteği tıbbî bir dilden idarî bir dile taşıyor. “Ân-ı kerem”, cömertliğin bir an meselesi olduğunu, yani karar verildiği anda gerçekleşeceğini söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   'Adlüñ âbı n'ola dil-teşnelere virse hayât

   Ki virür mürdeye 'Îsâ-nefesüñ cân-ı kerem

   1Adaletinin suyu susamışlara hayat verse ne olur?

   2Çünkü İsa nefesin ölüye cömertlik canı verir.

   Adalet bir suya, muhatap ise İsa'ya benzetiliyor: biri susamışı diriltir, öteki ölüyü. Övgü burada en yüksek noktasına çıkıyor ama aynı cümle asıl talebi de söylüyor — istenen şey lütuf değil adalet. Divan şiirinin methiye geleneği böyle çalışır: övgünün içine yerleştirilen sıfat, aynı zamanda bir beklentidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hakk'a minnet kademüñ basdı yüzüm üzre bu dem

   Hamdü-lillah hoş idiser yine devrân-ı kerem

   1Allah'a şükür, ayağın şu an yüzüme bastı;

   2hamdolsun, cömertlik devri yine hoş olacak.

   Ayak basmak burada bir aşağılama değil, bir teşrif: hükümdarın gelişi. “Devrân-ı kerem” ifadesi bir dönem beklentisi kuruyor — iyi yönetimin geri geleceği umudu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Nûr ile şehr-i Amâsiyye'yi ma'mûr idesin

   Yapısar 'adlüñ ile her dil-i vîrânı kerem

   1Amasya şehrini nurla bayındır edesin;

   2cömertliğin, adaletinle her virân gönlü onarır.

   Beyit Amasya şehrini açıkça adlandırır ve onun nurla bayındır edilmesini ister; adalet ile viran gönlün onarılması aynı cümlede buluşur. Bu şehir talebi metindedir, fakat şairin bütün hayatının burada geçtiği iddiası ayrı bir tanık olmadan eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Mihrî üftâdeye rahm it demidür lutf eyle

   Dest-gîr ol aña 'adlüñle gel ey kân-ı kerem

   1Düşkün Mihrî'ye acıma zamanıdır, lütfet;

   2adaletinle ona elini uzat, gel ey cömertlik madeni.

   Mahlas beyti ilk beyti neredeyse aynen tekrarlıyor ama iki ekle: “demidür” — vakti geldi — ve “'adlüñle”. Rica bir hatırlatmaya, lütuf ise adalete dönüşmüş oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle