Düşer Dil Âsitân-ı Dilbere Meyhâneden Soñra

Meyhaneden sevgilinin eşiğine düşen gönül, rüya kadehindeki öpücükten âlemde huzur bulunmayışına uzanan beş beyitlik bir arayış kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Düşer dil âsitân-ı dilbere meyhâneden soñra

   İder bir secde-i İskenderî ammâ neden soñra

   1Gönül meyhaneden sonra sevgilinin eşiğine düşer;

   2ama bir İskender secdesini ancak ne kadar gecikmeden sonra eder?

   Matla iki mekânı tek hareketle bağlar: meyhaneden çıkılır, sevgilinin âsitânına düşülür. Düşmek fiili hem sarhoşun ayakta duramamasını hem secdeyi taşır. “Ammâ neden soñra” kaydı ise bu secdeyi kutlamaz, gecikmesini sorgular; redif baştan bir sitem tonu kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Der-âgûş eyleyüp kokdum yanağın câm-ı hâb içre

   Didi rahm eyleyüp nûş it lebüm ammâ neden soñra

   1Rüya kadehinin içinde yanağını kucaklayıp kokladım;

   2merhamet edip ‘Dudağımdan iç’ dedi, ama ne kadar sonra?

   Yakınlık burada uyanık dünyada değil, câm-ı hâb içinde yaşanır: kucaklama ve koklama rüyaya sıkışır. Sevgilinin “nûş it lebüm” izni de rüyada verilir. Redifin sorusu bu kez izne düşer; merhamet gelmiştir ama ancak bütün özlem tükendikten sonra.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   O mest-i sâgar-ı nâzuñ elin ayağın öpdüm lîk

   Lebin öpmek katı müşkil iken peymâneden soñra

   1Naz kadehiyle sarhoş olan sevgilinin elini ayağını öptüm;

   2oysa dudağını öpmek kadehten sonra bile çok güçtü.

   Beyit el ve ayak öpmeyi elde edilmiş, dudak öpmeyi ise güç kalmış diye ayırır; yakınlığın basamakları arasında açık bir eşik vardır. Sevgili de sarhoştur, üstelik şarapla değil nazın kadehiyle. “Lîk” bağlacı kazanılanın yanına hemen kaybedileni koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Niçün rahm eylemezsin ey cihân-efrûz-ı istiğnâ

   Bu deñlü şîveden iz‘âr-ı küstâhâneden soñra

   1Ey dünyayı aydınlatan istiğna sahibi, niçin acımıyorsun;

   2bunca eda ve küstahça nazdan sonra?

   Sitem burada doğrudan bir soruya döner: niçin acımıyorsun? Muhatabın sıfatı ise ilginçtir; cihân-efrûz-ı istiğnâ, yani dünyayı aydınlattığı hâlde hiçbir şeye ihtiyaç duymayan. Şairin şikâyeti de bu ihtiyaçsızlığa, gösterilen küstahça edanın ardından yöneltilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu sûret-hâne-i ‘âlemde yokdur câ-yı âsâyiş

   ‘Aceb kande gidersin Kâniyâ meyhâneden soñra

   1Bu görüntüler evinde huzur bulunacak yer yoktur;

   2ey Kânî, meyhaneden sonra acaba nereye gidersin?

   Makta dünyayı bir sûret-hâne, yani görüntüler evi sayar ve orada âsâyiş bulunmadığını söyler. Ardından gelen soru şiirin başladığı yeri kapatır: meyhaneden sonra gidilecek yer sorulur. Sığınak sayılan yer bile geçici çıkınca Kânî'ye kalan tek şey sorunun kendisi olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle