Duymayın cân ü gönül dostuma pinhân gideyim

Sessizce gitmek isteyen bir gazel. “Gideyim” redifi her beyitte tekrarlanır ve gidilen yer hiç adlandırılmaz — ama ne olduğu bellidir.

1. 1

   Duymayın can ü gönül dostuma pinhan gideyim

   Akl ü can bana nedir bidil ü bican gideyim

   Günümüz Türkçesi +

   1Duymayın ey can ve gönül, dostuma gizlice gideyim;

   2akıl ve can nedir bana — gönülsüz ve cansız gideyim.

   Beyit yorumu +

   Gazel bir sır isteğiyle açılıyor ve muhatabı kendi canı ile gönlü. Şair kendinden bile gizlenmek istiyor. “Bî-dil ü bî-cân” yani gönülsüz ve cansız gitmek: yola çıkabilmek için önce boşalmak gerekiyor.

   ❞Alıntıyı kopyala
2. 2

   Cismde can gibidir gözde hayâli yârin

   Nice bir gurbet ü firkatle perişan gideyim

   Günümüz Türkçesi +

   1Sevgilinin hayali gözde, bedendeki can gibidir;

   2daha ne kadar gurbet ve ayrılıkla dağılmış gideyim?

   Beyit yorumu +

   Hayal bedene yerleşmiş: gözde duran şey can kadar aslî. Soru ise bir bıkkınlık bildiriyor — yolculuk çok uzamış.

   ❞Alıntıyı kopyala
3. 3

   Korı canımda da âşk odını yaktı alevi

   Yanmak âşk ile beşaret bana üryan gideyim

   Günümüz Türkçesi +

   1Aşk ateşi canımın içinde de alevini yaktı;

   2aşkla yanmak bana müjdedir, çıplak gideyim.

   Beyit yorumu +

   Yanmak bir müjdeye çevriliyor. “Üryân” yani çıplak gitmek: hem her şeyi bırakmak hem gizlenecek bir şeyi kalmamak. Ateş burada temizleyici.

   ❞Alıntıyı kopyala
4. 4

   İderim kat'ı taalluk çü bu can ü tenden

   O güle bülbül-i can itmede efgan gideyim

   Günümüz Türkçesi +

   1Bu candan ve bedenden bağımı keseyim;

   2o güle can bülbülü feryat ederek gideyim.

   Beyit yorumu +

   Bağların kesilmesi açıkça söyleniyor. Bülbül–gül imgesi son kez kullanılıyor ama bu kez bülbül “can bülbülü” — ötüşü bir veda.

   ❞Alıntıyı kopyala
5. 5

   Adile Kâ'be-i kulın ideyim şöyle tavaf

   Arz ide ruyını dildarıma mihman gideyim

   Günümüz Türkçesi +

   1Âdile, onun mahallesinin Kâbe'sini öyle tavaf edeyim ki

   2sevgilim yüzünü göstersin, konuk olarak gideyim.

   Beyit yorumu +

   Mahlas beytinde yolculuk bir hacca dönüşüyor ve varılacak yer sevgilinin kapısı. Son sözcük “mihmân” yani konuk: şair kalıcı olarak değil, misafir olarak gidiyor. Eşini ve çocuklarını erken kaybetmiş bir şairin ölümü konukluk olarak tarif etmesi, gazelin bütün sessizliğini açıklıyor.

   ❞Alıntıyı kopyala