Duymayın cân ü gönül dostuma pinhân gideyim

Sessizce gitmek isteyen bir gazel. “Gideyim” redifi her beyitte tekrarlanır ve gidilen yer hiç adlandırılmaz — ama ne olduğu bellidir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Duymayın can ü gönül dostuma pinhan gideyim

   Akl ü can bana nedir bidil ü bican gideyim

   1Duymayın ey can ve gönül, dostuma gizlice gideyim;

   2akıl ve can nedir bana — gönülsüz ve cansız gideyim.

   Gazel bir sır isteğiyle açılıyor ve muhatabı kendi canı ile gönlü. Şair kendinden bile gizlenmek istiyor. “Bî-dil ü bî-cân” yani gönülsüz ve cansız gitmek: yola çıkabilmek için önce boşalmak gerekiyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cismde can gibidir gözde hayâli yârin

   Nice bir gurbet ü firkatle perişan gideyim

   1Sevgilinin hayali gözde, bedendeki can gibidir;

   2daha ne kadar gurbet ve ayrılıkla dağılmış gideyim?

   Hayal bedene yerleşmiş: gözde duran görüntü, cisimdeki can kadar aslî sayılıyor. Yani sevgili yok değil, yalnızca bakışın içinde. İkinci dizedeki soru bir bıkkınlık bildiriyor — “nice bir”, yani daha ne kadar. Gurbet ile firkat yan yana anılınca uzaklık hem coğrafî hem duygusal oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Korı canımda da âşk odını yaktı alevi

   Yanmak âşk ile beşaret bana üryan gideyim

   1Aşk ateşi canımın içinde de alevini yaktı;

   2aşkla yanmak bana müjdedir, çıplak gideyim.

   Yanmak bir müjdeye çevriliyor. “Üryân” yani çıplak gitmek: hem her şeyi bırakmak hem gizlenecek bir şeyi kalmamak. Ateş burada temizleyici.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İderim kat'ı taalluk çü bu can ü tenden

   O güle bülbül-i can itmede efgan gideyim

   1Bu candan ve bedenden bağımı keseyim;

   2o güle can bülbülü feryat ederek gideyim.

   Bağların kesilmesi açıkça söyleniyor. Bülbül–gül imgesi son kez kullanılıyor ama bu kez bülbül “can bülbülü” — ötüşü bir veda.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Adile Kâ'be-i kulın ideyim şöyle tavaf

   Arz ide ruyını dildarıma mihman gideyim

   1Âdile, onun mahallesinin Kâbe'sini öyle tavaf edeyim ki

   2sevgilim yüzünü göstersin, konuk olarak gideyim.

   Mahlas beytinde yolculuk bir hacca dönüşüyor ve varılacak yer sevgilinin kapısı. Son sözcük “mihmân” yani konuk: şair kalıcı olarak değil, misafir olarak gidiyor. Eşini ve çocuklarını erken kaybetmiş bir şairin ölümü konukluk olarak tarif etmesi, gazelin bütün sessizliğini açıklıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle