Esdikçe bâd-ı subh perîşânsın ey gönül

Şairin baştan sona kendi gönlüne seslendiği; onu sabah rüzgârında dağılan, akılla anlaşamayan ve hac kervanının meşalesi kadar görünür bir konuk olarak anlatan sekiz beyitlik gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Esdikçe bâd-ı subh perîşânsın ey gönül

   Benzer esîr-i turra-i cânânsın ey gönül

   1Sabah rüzgârı estikçe dağılıyorsun, ey gönül.

   2Anlaşılan sevgilinin alnına düşen saçın esirisin, ey gönül.

   Rüzgâr saçı dağıtır, gönül de onunla birlikte dağılır. Şair perişanlığın sebebini içeride değil dışarıdaki tek bir tutamda buluyor; esaret, kımıldayan bir ipe bağlı.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gül mevsiminde tevbe-i meyden benim gibi

   Zannım budur ki sen de peşîmânsın ey gönül

   1Gül mevsiminde şaraptan tövbe ettiğine benim gibi

   2sen de pişman olmuşsundur diye düşünüyorum, ey gönül.

   Tövbenin kendisi değil, zamanlaması pişmanlık üretiyor: gül açarken verilmiş bir söz mevsimin ortasında taşınamaz hâle geliyor. Şair suçunu paylaşmak için gönlünü de aynı hâlde sanıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Eşkimde böyle şu’le nedendir meğer ki sen

   Çün sûz u tâb giryede pinhânsın ey gönül

   1Gözyaşımdaki bu alev nedendir? Demek ki sen

   2yanışını ve harını ağlayışın içine gizlemişsin, ey gönül.

   Su ile ateş aynı damlada buluşuyor; gözyaşı akarken yanıyor. Gizlenen şeyin söneceği sanılır, oysa gönül saklandığı yerde parlamayı sürdürüyor ve kendini yaşla ele veriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ben sana bâde içme güzel sevme mi dedim

   Benden niçün bu gûne girîzânsın ey gönül

   1Ben sana şarap içme, güzel sevme mi dedim?

   2Neden benden böyle kaçıp duruyorsun, ey gönül?

   Şair yasak koymadığını hatırlatarak gönlünün kaçışını anlamsız buluyor. Serzeniş, izin verenle izin isteyenin aynı kişi olmasından doğan tuhaf bir yalnızlık taşıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bigânedir mu’âmeleniz akl u hûş ile

   Gûyâ derûn-ı sînede mihmânsın ey gönül

   1Akıl ve şuurla aranız yabancı.

   2Sanki göğsün içinde konuk olarak duruyorsun, ey gönül.

   Gönül kendi göğsünde ev sahibi değil misafir. Akılla selamlaşmayan bir konuk, kaldığı yeri her an terk edebileceği için hiçbir kararın tarafı sayılmıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ayîne oldu bir nigeh-i hayretinle âb

   Bi’llâh ne saht âteş-i sûzânsın ey gönül

   1Ayna senin bir şaşkın bakışınla suya döndü.

   2Vallahi ne çetin bir yakıcı ateşsin, ey gönül.

   Cilalı maden tek bakışta eriyip su oluyor. Gönlün ısısı burada bir duygu abartısı değil, sert cismi çözecek kadar somut bir güç olarak ölçülüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Hac yollarında meş’ale-i kârbân gibi

   Erbâb-ı ‘aşk içinde nümâyânsın ey gönül

   1Hac yollarındaki kervan meşalesi gibi

   2aşk ehlinin arasında göze çarpıyorsun, ey gönül.

   Kervan meşalesi hem yol gösterir hem yerini ele verir. Gönlün aşk ehli içinde seçilir olması, ona itibar kazandırırken saklanma imkânını da elinden alıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Peymâne-i mahabbeti sundun Nedîme çün

   Lutf eyle câmı bâri biraz kansın ey gönül

   1Sevgi kadehini Nedîm’e sundun madem,

   2lütfet de bari kadeh biraz kansın, ey gönül.

   Kadehi uzatan da doldurması istenen de gönül. Şair sevgiliden değil kendi içinden merhamet dileniyor; verilen az, isteyen ise kendi elinden başka kapı bilmiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle