Ey Dil Bahar Faslı vü Çün Devri Laledür

Baharın gül bahçesini meclise çevirdiği gazelde sevgilinin yüzündeki ter çiye, âşığın sürekli iniltisi ise sevdanın değişmez payına dönüşür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey dil bahār faṣlı vü çün devr·i lāledür

   Lā dimezüz ki ʿāşıḳa sevdā ḥavāledür

   1Ey gönül, bahar mevsimi ve lale devridir;

   2Hayır demeyiz; çünkü sevda âşığa verilmiştir.

   Gönle seslenen açılış, baharı yalnız takvimdeki bir mevsim olarak değil aşkın yeniden dolaşıma girdiği lale devri olarak kurar. İkinci dizedeki ‘lâ dememek’, hem itiraz etmeme anlamını taşır hem de lale sesini sürdürerek sevdanın âşığa düşen pay olduğunu belirtir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bezm·i çemende ṣaḥn·ı gülistānda devr iden

   Sāḳī elinde sāġar ü sāfī piyāledür

   1Çimen meclisinde, gül bahçesinin alanında dolaşan

   2Sakinin elindeki kadeh ve duru içki tasıdır.

   Çimenlik bir meclis, gül bahçesi de bu meclisin geniş sahası hâline gelir. Dolaşan kadeh ile duru içki, doğadaki hareketi eğlence düzenine çevirir; sakinin eli bahar manzarası ile klasik şiirin içki meclisini tek görüntüde birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dil-ber cemāli üzre ʿarāḳlar ki dizlüdür

   Gül yapraġında ṣanasın anı ki jāledür

   1Sevgilinin yüzünde sıra sıra duran ter damlaları

   2Gül yaprağındaki çiy gibi sanılır.

   Sevgilinin yüzündeki ter damlaları gül yaprağına dizilmiş çiy taneleri gibi görünür. Benzetme yüzü doğrudan gülle özdeşleştirmeden iki yüzeyi parlaklık ve tazelik üzerinden yaklaştırır; sıra sıra diziliş ayrıntısı görüntünün inceliğini belirginleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Maʿşūḳ elinde cevr ü cefā vü ʿitāb ü nāz

   ʿĀşıḳ dilünde şām u seḥer āh u nāledür

   1Sevgilinin elinde eziyet, cefa, azarlama ve naz;

   2Âşığın dilinde akşam sabah ah ve inilti vardır.

   Sevgilinin payına cefa, azarlama ve naz; âşığın payına ise gece gündüz süren ah ile inilti düşer. Beyit, aşk ilişkisindeki eşitsizliği iki paralel listeyle görünür kılar ve bu karşıtlığı geçici bir olay değil sürekli yinelenen bir düzen olarak sunar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bu rūz içünde kūşe·i gülşende Mihrīyā

   Devlet anuñ ki hem-demi bir çeşm·i āledür

   1Ey Mihrî, bugün gül bahçesinin köşesinde

   2Mutlu kişi, arkadaşı ela gözlü bir sevgili olandır.

   Mahlasını söyleyen Mihrî, bahar sahnesini kişisel bir mutluluk hükmüyle kapatır: gülşen köşesinde ela gözlü sevgiliyle yoldaşlık gerçek devlettir. Böylece ilk beyitte herkese açılan bahar, son beyitte seçilmiş bir yakınlığın değerine dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle