Ey Efendim Derde Düştüm Bir Devâ Bilmez misin

Âşık yıllardır süren hastalığına sevgiliden çare ister ve rakibi yanına almamasını söyler. Bakış ile diş güzelliğini överken dünyanın geçiciliğini hatırlatır; sonunda gönle sır saklama, sabretme ve Allah’a güvenme öğüdü verir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey efendim derde düştüm bir devâ bilmez misin

   Bunca yıldır hastayım hiç bir şifâ bilmez misin

   1Ey efendim, derde düştüm; bir çare bilmiyor musun?

   2Yıllardır hastayım; hiçbir şifa bilmiyor musun?

   Dert ve şifa soruları sevgiliyi hekim konumuna getirir. Hastalığın yıllardır sürmesi, basit bir nazın değil kalıcı aşk acısının söz konusu olduğunu; çarenin de yine yarayı açan kişiden beklendiğini gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey efendim yanına alma adûyu her zaman

   Hiç belâ def’etmekiçün bir devâ bilmez misin

   1Ey efendim, düşmanı her zaman yanına alma.

   2Belayı uzaklaştırmak için hiç çare bilmiyor musun?

   Rakibin sevgilinin yanında bulunması bela sayılır. Onu uzaklaştıracak devanın sorulması, aşk hastalığı ile kıskançlığı birleştirir; sevgilinin seçimi şairin bedensel iyiliğini doğrudan etkiler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Cânıma bin can bağışlar bir kere bakışların

   Ağzın içinde dizilmiş inci gibi dişlerin

   1Bir kez bakışın canıma bin can bağışlar.

   2Dişlerin ağzında inci gibi dizilmiştir.

   Tek bakış bin can bağışlarken inci dişler yüzün şifa veren güzelliğini tamamlar. Buna karşın sevgilinin bütün işleri cefa olur; görünüş yaşatır, davranış tüketir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ey efendim hep bana cevr ü cefâdır işlerin

   Sevdiğim bâkî değildir bu fenâ bilmez misin

   1Ey efendim, bütün işlerin bana eziyet ve cefadır.

   2Sevdiğim, bu geçici dünyanın kalıcı olmadığını bilmiyor musun?

   Dünyanın geçici oluşunu sevgiliye hatırlatmak ahlaki bir uyarıdır. Şair güzelliğin ve üstünlüğün kalıcı olmadığını söyleyerek bugünkü eziyetin fırsat geçmeden merhamete çevrilmesini ister.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ben gedâ aşkın kitâbın okudum destan gibi

   Her ne emrin olur ise edeyim ferman gibi

   1Ben yoksul, aşk kitabını destan gibi okudum.

   2Her emrin neyse ferman gibi yerine getiririm.

   Aşk kitabını destan gibi okumak uzun tecrübeyi ve bağlılığı bildirir. Her emri ferman sayan yoksul kul, sevgilinin hükmünü bütünüyle kabul eder; buna karşılık tanınmayı bekler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Fursat elde bulunurken sevdiğim devran gibi

   Sevdiğim sen benden özge bir gedâ bilmez misin

   1Ey sevdiğim, fırsat devir gibi eldeyken,

   2benden başka bir yoksul kul tanımıyor musun?

   Fırsatın devir gibi geçmesi zaman baskısı yaratır. Şair kendisinden başka yoksul kul olup olmadığını sorarken hem sadakatini öne çıkarır hem sevgilinin bakışını başkasına çevirmesinden kaygılanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Âkıl isen ey gönül nâmerde sırrın söyleme

   Aşkın ummânına dal sabreyle sakın boylama

   1Ey gönül, akıllıysan sırrını namerde söyleme.

   2Aşk okyanusuna dal, sabret; sakın derinliğini ölçmeye kalkma.

   Son bölüm sevgiliye yakarıştan gönle öğüde geçer. Sırrı namerde söylememek, aşk denizine dalmak ve derinliği ölçmemek, tecrübenin dış açıklamadan çok sabırla yaşanmasını önerir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Yok olası tâli’im yok deyu şekvâ eyleme

   Ey Ömer verir murâdın ol Hudâ bilmez misin

   1“Talihim yok” diye yok olası talihinden yakınma.

   2Ey Ömer, muradını Allah’ın vereceğini bilmiyor musun?

   Talih yakınmasını bırakmak kader karşısında edilgenlik değil, Allah’a güven çağrısıdır. Mahlas dizesi Ömer’e muradın sevgiliden önce ilahî iradeyle verileceğini hatırlatarak şiiri iç teselliyle kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle