Ey Fitnesi Çok Kavli Yalan Yandum Elünden

Ahmed Paşa'nın gazeli sözünde durmayan sevgili yüzünden yanışı her beyitte tekrarlar; mum, kanlı gözyaşı, delik ney, iki cihanı yakan ah, saki kadehi ve diken rakip imgeleriyle şikâyeti yoğunlaştırır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey fitnesi çok kavli yalan yandum elünden

   Bir nâz ile bin gönül alan yandum elünden

   1Ey fitnesi çok, sözü yalan sevgili; elinden yandım.

   2Bir nazla bin gönül alan sevgili; elinden yandım.

   Matla sevgilinin iki suçunu yan yana koyar: fitne çıkarmak ve sözünde durmamak. Buna rağmen tek nazıyla bin gönül alması, âşığın neden uzaklaşamadığını açıklar; yinelenen `yandum elünden` hem itham hem bağımlılık bildirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sen şem‘ gibi gayr ile meclisde gülersin

   Ben akıduram yaş ile kan yandum elünden

   1Sen başkalarıyla mecliste mum gibi gülersin;

   2ben gözyaşıyla birlikte kan akıtırım, elinden yandım.

   Sevgili başkalarıyla mecliste mum gibi parlarken âşık yaşla kanı birlikte akıtır. Mumun ışığı ortak eğlenceyi aydınlatır; kanlı gözyaşı ise bu kamusal neşenin dışında bırakılan kişinin bedensel acısını görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ney gibi delindi ciğerüm ışkun elinden

   Her dem iderem âh ü figân yandum elünden

   1Aşkın yüzünden ciğerim ney gibi delindi;

   2her an ah edip feryat ederim, elinden yandım.

   Neyin ses çıkarabilmesi için gövdesinin delinmesi gerekir; âşığın ciğeri de aşk tarafından aynı biçimde yarılır. Ah ve figan böylece yalnız duygusal tepki değil, yaralı bedenin ney gibi durmadan ürettiği sestir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yandı dü cihan âteş-i âhumla ve likin

   Ben senün eyâ şâh-ı cihân yandum elünden

   1Ahımın ateşiyle iki dünya yandı; fakat

   2ey cihanın hükümdarı, ben senin elinden yandım.

   Konuşucunun ahı iki dünyayı yakacak kadar büyüktür; yine de asıl yanan kendisidir. Bu beyitteki `şâh-ı cihân` seslenişi sevgiliyi cihanın hükümdarı makamına çıkarır; kozmik yangın ile âşığın kişisel yanışı karşı karşıya gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şol sunduğun âteş midür ey sâkî bana kim

   Sen aldun ele câm hemân yandum elünden

   1Ey saki, bana sunduğun şey ateş midir ki

   2sen kadehi eline alır almaz ben hemen yandım?

   Sakinin sunduğu içki ateşe dönüşür ve yanış kadehin ele alınmasıyla başlar. Soru biçimi gerçek cevap beklemez; meclisin alışılmış şarap sunma hareketini sevgilinin elinde ani bir cezaya çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Her hâr ile sen sohbet edersin dün ü gün ben

   Derdün iderem mûnis-i can yandum elünden

   1Sen gece gündüz her dikenle sohbet edersin; ben ise

   2derdini can yoldaşı edinirim, elinden yandım.

   Diken sözcüğü değersiz rakibi anlatırken sevgilinin onlarla gece gündüz konuşması kıskançlığı keskinleştirir. Âşık ise sevgilinin kendisini değil derdini can yoldaşı edinir; yokluk, acıyla kurulmuş sürekli bir yakınlığa dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ahmed çeke cevrüni ve lutfun göre agyâr

   Ey şefkati az şûh-ı cihân yandum elünden

   1Ahmed eziyetini çeksin, lütfunu rakipler görsün;

   2ey şefkati az, dünyanın cilveli güzeli; elinden yandım.

   Mahlas beyti adaletsiz paylaşımı özetler: Ahmed'e eziyet, rakiplere lütuf düşer. Kritik edisyondaki `şûh-ı cihân` sevgiliyi hükümdar değil dünyanın cilveli güzeli yapar; şefkat azlığı son şikâyeti mühürler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle