Ey şûh-i cefâ âşıka bîgâne bakarsın

Âşık, kendisine yabancı ve düşmanca bakan sevgilinin geceleri başkalarıyla yakınlık kurmasını sorgular. Hâlini arz etmeye yaklaştığında hançerle karşılanır; son beyitte Ömer, öldürme niyeti varsa bakmakla yetinmeyip hükmün uygulanmasını ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey şûh-i cefâ âşıka bîgâne bakarsın

   Çünki keremin yok bize cânâ ne bakarsın

   1Ey eziyetli şuh, âşığa yabancı gibi bakarsın.

   2Madem bize cömertliğin yok, ey sevgili, niçin bakarsın?

   Sevgilinin bakışı temas kurmaz; “bîgâne” sözü onu âşığa yabancılaştırır. İkinci dize “kerem” yokluğunu bu bakışın içi boş oluşuna bağlar ve “ne bakarsın” sorusunu ilk kez yöneltir. Görmek yakınlık sağlamadığı için göz teması, merhametsizliğin yeni biçimi hâline gelir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Her gice varup yâd ile ülfetler edersin

   Kalkup seherî bendene âyâ ne bakarsın

   1Her gece gidip bir yabancıyla yakınlık kurarsın.

   2Seher vakti kalkıp kuluna acaba niçin bakarsın?

   Gece sevgilinin “yâd” ile ülfet kurduğu zamandır; âşığa ayrılan bakış ise ancak seherde gelir. “Bende” konuşanın kulluk konumunu açık ederken “âyâ” bu gecikmiş ilginin nedenini gerçekten bilmediğini duyurur. Zaman karşıtlığı rakibin yakınlığı ile kulun bekleyişini ayırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bu çeşm-i gazap sende ki var tâze civânım

   Baktıkça bize gûye ki hasmâne bakarsın

   1Ey genç sevgilim, sende bulunan bu öfkeli gözle

   2bize baktıkça sanki düşmanca bakarsın.

   “Çeşm-i gazap” sevgilinin gözünü güzellik unsurundan öfkenin taşıyıcısına dönüştürür. Baktıkça sözü eylemin tekrarlandığını, “gûye ki” ise âşığın bu bakışı düşmanlık gibi algıladığını gösterir. Muhatap “tâze civânım” diye sevilmeye devam ederken gözleri hasmâne davranır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Düşman mı olur cân ile meftûnun olanlar

   Söylesem eğer hançer-i bürrâne bakarsın

   1Sana canıyla tutulmuş olanlar düşman olur mu?

   2Bir şey söylesem keskin hançere bakarsın.

   İlk dizedeki soru, canıyla sevgiliye tutulmuş kişinin düşman sayılamayacağını savunur. Buna rağmen konuşan söz söylemeye kalkınca sevgilinin dikkati ona değil “hançer-i bürrân”a kayar. Keskin hançer, cevabın dil yoluyla değil şiddet tehdidiyle verileceğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ahvâlimi arzetmeğe ben pâyine varsam

   Hançer çeküben sîne-i üryâne bakarsın

   1Hâlimi sunmak için ayağına varsam,

   2hançeri çekip çıplak göğsüme bakarsın.

   Âşık “ahvâlimi arzetmeğe” sevgilinin ayağına kadar gider; bu yaklaşma teslimiyet ve açıklama amacı taşır. Karşılığında hançer çekilir ve bakış “sîne-i üryân”a yönelir. Çıplak göğüs savunmasızlığı, sevgilinin bakışı ise yaralanmadan önce hedefi ölçen soğuk dikkati taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kasdın eğer öldürmek ise Âşık Ömer’i

   Öldür a efendim dahi sen yâ ne bakarsın

   1Eğer niyetin Âşık Ömer’i öldürmekse,

   2öldür ey efendim; artık sen niçin yalnız bakarsın?

   Mahlaslı kapanış koşulu açıkça koyar: sevgilinin kastı Âşık Ömer’i öldürmekse bunu gerçekleştirmelidir. “Öldür a efendim” buyruğu yalvarmayı meydan okumaya çevirir, fakat efendi hitabı hiyerarşiyi korur. Son “ne bakarsın” artık ilgi istemez; kararsız seyir yerine kesin hüküm talep eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle