Felekden Nâ-ümîdiz Sanma Kim Dil-hâhımız Vardır

Felekten ümitsiz görünen konuşucu, dünyevi bağların ötesinde Allah'a, gönül yoluna ve iç saraydaki şaha sahip olduğunu söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Felekden nâ-ümîdiz sanma kim dil-hâhımız vardır

   Alâyıkdan fakat bir arş-peymâ âhımız vardır

   1Bizi felekten ümitsiz sanma; gönlümüzün istediği vardır;

   2dünya bağlarından yalnız göğe yükselen bir ahımız vardır.

   Matla, konuşucuların felekten ümitsiz sanılmasına itiraz eder; gönüllerinde bir arzu vardır. Dünyevi bağlardan ayrılan ahın arşa yükselişi bu yönelişin sesidir. ‘Sanma’ buyruğu okuru daha ilk dizede yanlış hükümden çevirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Görinür yerli yurdlı sâhibi var herkesiñ ammâ

   Bizim bir lâ-mekân-ı nâdire bir Allahımız vardır

   1Görünüşte herkesin yeri, yurdu ve sahibi vardır ama

   2bizim mekândan münezzeh, eşsiz bir Allah'ımız vardır.

   İnsanların görünür yurt ve sahiplerine karşı Allah lâ-mekân sıfatıyla anılır. ‘Görinür’ sözü başkalarının yurdunu görünüş katına indirirken ‘bizim’ zamiri yurtsuzluğu bir ayrıcalık gibi sahiplenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Vusûl-i Hakka sa'y it zâhidâ savm u ibâdetle

   Göñül dirler bizim nezdîk-ter bir râhımız vardır

   1Ey zahit, oruç ve ibadetle Hakk'a ulaşmaya çalış;

   2bizim için gönül denilen daha yakın bir yol vardır.

   Zahidin oruç ve ibadet yolu reddedilmez; konuşucu yalnız gönlün kendisi için daha yakın bir ulaşma yolu olduğunu belirtir. ‘Nezdîk-ter’ karşılaştırması iki yolu doğru-yanlış değil uzak-yakın ekseninde ayırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rüsûm-ı câhı bilmez câhil-i âdâb-ı dünyâyız

   Rumûz-ı gayba mahrem bir dil-i âgâhımız vardır

   1Makam törelerini bilmeyen dünya adabı cahilleriyiz;

   2ama gaybın sırlarına yakın uyanık bir gönlümüz vardır.

   Dünya makamlarının töresini bilmemek dışarıdan cehalettir; buna karşı gayb sırlarına mahrem gönül içsel bilginin merkezi sayılır. ‘Rüsûm’ ile ‘rumûz’ arasındaki ses yakınlığı öğrenilmemiş töre ile bilinen sırrı yan yana tartar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gedâ-yı bî-penâhız Fâzılâ sûretde biz ammâ

   Göñül dirler serây-ı sînede bir şâhımız vardır

   1Ey Fâzıl, görünüşte sığınaksız bir yoksuluz ama

   2göğüs sarayında gönül denen bir şahımız vardır.

   Makta görünüşte sığınaksız yoksulluğu göğüs sarayındaki şah ile tersine çevirir. ‘Sûretde’ kaydı bu yoksulluğu yalanlamadan görünüş katına hapseder; gönül aynı dizede hem tebaa hem hükümdar yeri olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle