Fermân-ı aşka cân iledir inkıyadımız

Altı beyitlik bir onur bildirisi. Konuşan neye boyun eğdiğini ve neye eğmediğini tek tek sayar; gazel dünya saltanatının geçiciliği ile adının âlemin sayfasında kalacağı hükmünü karşılaştırarak biter.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Fermân-ı aşka cân iledir inkıyadımız

   Hükm-i kazaya zerre kadar yok inadımız

   1Aşkın fermanına canla boyun eğeriz;

   2kaza hükmüne zerre kadar inadımız yok.

   İki teslimiyet sayılıyor: aşk ve kader. İkisi de seçilmiş değil, kabul edilmiş. Gazelin geri kalanı bu listeye neyin girmediğini anlatacak.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bağ eğmeziz edâniye dünyâ-yi dûn içün

   Allah'adır tevekkülümüz i'timâdımız

   1Şu alçak dünya için aşağılık kimselere boyun eğmeyiz;

   2tevekkülümüz de güvenimiz de Allah'adır.

   İlk beyitteki teslimiyetin sınırı çizilir: aşk ve kaderin buyruğuna evet, alçak dünya çıkarı için aşağılık kimselere boyun eğmeye hayır. Beyit belirli bir makam beklentisini veya saray olayını açıkça söylemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Biz muttekâ-yi zer-keş-i câha dayanmazız

   Hakkın kemâl-i lûtfunadır istfnâdımız

   1Altın işlemeli makam koltuğuna yaslanmayız;

   2dayanağımız Hakk'ın eksiksiz lütfudur.

   Somut bir görüntü: altın işlemeli koltuk. Reddedilen şey makamın kendisi değil, ona yaslanmak — yani onu bir güvence saymak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zühd ü salâha eylemeziz ilticâ hele

   Tutdu eğerçi âlem-i kevni fesadımız

   1Zahitliğe ve salahçılığa hiç sığınmayız;

   2gerçi kötü şöhretimiz bütün dünyayı tuttu.

   Rind tavrının en açık ifadesi: kötü şöhret kabul ediliyor ama takva kılığına girilmiyor. Riyayı reddetmek, günahı gizlememekten geçiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Meyden safâ-yi bâtın-ı humdur garaz hemân

   Erbâb'-ı zâhir anlayamazlar murâdımız

   1Şaraptan maksadımız küpün iç safasıdır;

   2dış görünüşe bakanlar muradımızı anlayamaz.

   Şaraptan beklenen şey küpün iç safasıdır; dış görünüşe bakanlar bu muradı anlayamaz. Beyit iç ile dış arasındaki ayrımı kendi sözleriyle kurar, bunu şairin bütün şiirlerine yaymaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Minnet Huda'ya devlet-i dünyâ fenâ bulur

   Bâkî kalur sahîfe-i âlemde adımız.

   1Allah'a şükür, dünya saltanatı yok olur;

   2bizim adımız âlemin sayfasında kalıcı olur.

   ‘Bâkî kalur’ hem kalıcı olmak hem şairin mahlasını söylemek üzere çalışır. Dünya saltanatının geçiciliği ile adın sayfada kalması karşılaştırılır; yorum, sonraki yüzyılları beytin doğruluğuna dışarıdan kanıt olarak eklemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle