Gel Ey Esîr-i Zülf-i Perîşânın Olduğum

Sevgiliye perişan saçının esiri ve çevgânının kaptığı top olarak seslenen gazel; tavus yürüyüşü, şeker gülüş, gece boyu bekçilik ve bayramın üçüncü günündeki belirsiz özlemle kurban olma söylemini birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gel ey esîr-i zülf-i perîşânın olduğum

   Bilmez misin rübûde-i çevgânın olduğum

   1Gel, ey dağınık saçının esiri olduğum sevgili;

   2çevgânının kaptığı top olduğumu bilmez misin?

   Matla âşığı iki kez nesneleştirir: önce dağınık saçın esiri, sonra çevgânın kaptığı top. Top kendi başına hareket etmez, vurulduğu yere gider; bu yüzden ikinci dizedeki soru bir sitem değil, bağımlılığın hatırlatılmasıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tâvûslar gibi çemenistâna çık yürü

   Ey men fedâ-yı hâlet-i cevlânın olduğum

   1Tavuslar gibi çimenliğe çık, yürü;

   2ey dolaşma hâline kendimi feda ettiğim.

   İkinci beyit sevgilinin yürüyüşünü bir gösteriye çevirir: tavus gibi çimenliğe çıkması istenir, çünkü tavus yalnız yürümez, açılır. Âşık ise kendini “cevlân” hâline, yani dolaşmanın kendisine feda eder; feda edilen şey bir kişi değil bir hareket olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gördükçe bendeni bu şeker-handeler nedir

   Bildin mi tûti-i şekeristânın olduğum

   1Kulunu gördükçe bu şeker gülüşler nedir?

   2Şeker ülkesinin papağanı olduğumu anladın mı?

   Üçüncü beyit gülüşü soruya dönüştürür: kulunu gördükçe bu tatlı gülüşler ne anlama gelmektedir? İkinci dizede âşık kendini şeker ülkesinin papağanı ilan eder. Papağan duyduğunu tekrarlayan kuş olduğu için, tatlı sözün kaynağı da yankısı da aynı sahnede toplanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âgyâr korhusundan efendim bilir misin

   Meclisde tâ-be-subh nigehbânın olduğum

   1Efendim, rakiplerin korkusundan bilir misin,

   2mecliste sabaha kadar bekçin olduğumu?

   Dördüncü beyit yakınlığın bedelini uykusuzlukla ölçer: rakip korkusu yüzünden mecliste sabaha kadar nöbet tutulur. “Bilir misin” sorusu emeği görünür kılma isteğidir; âşık burada sevgiliyi seyreden değil, onu koruyan konumundadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Pek istedi efendimi ‘ıydın üçüncü gün

   Lutf eyle gel Nedîmine kurbânın olduğum

   1Bayramın üçüncü günü efendimi pek istedi;

   2lütfet, Nedîm'ine gel; sana kurban olduğumu bil.

   Makta bayramın üçüncü gününü anar ve ‘pek istedi’ fiilinin öznesini söylemez. Bu belirsizlik, isteğin kimden geldiğini gizleyerek son dizedeki kurban olma sözünü daha yalın bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle