Gelse O Meykedeniñ Şûh-ı Neşât-efzâsı

Meyhanenin neşe artıran güzelini bekleyen gazel, kadehlerin dansından kaş işaretine; çocuk gönlün ümitsizliğinden şairin sevgiliye övünç oluşuna ilerler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gelse o meykedeniñ şûh-ı neşât-efzâsı

   Meclisiñ raksa gelür her kadeh-i mînâsı

   1Meyhanenin neşe artıran güzeli gelse,

   2meclisteki her billur kadeh dansa kalkar.

   Güzel meyhaneye geldiğinde yalnız insanlar değil billur kadehler de raksa kalkar. Neşeyi artıran kişinin gelişi, meclisteki cansız nesnelere bile hareket veren toplu bir coşkudur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dest ta'bîr-i kütehdir o şehiñ vasfında

   Ya'ni var fitnede el-kıssa yed-i tûlâsı

   1O hükümdarı anlatmakta “el” sözü kısa kalır;

   2kısacası fitne konusunda çok uzun bir eli vardır.

   “El” sözü sevgilinin fitne alanındaki gücünü anlatmaya kısa gelir; uzun el deyimi geniş etki ve beceri bildirir. Beyit, kelimenin fiziksel uzunluğuyla mecazi kudreti aynı nükte içinde tartar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kûh-i temkînini uşşâkıñ idermiş berbâd

   Dilberiñ gûşe-i ebrû ile bir îmâsı

   1Âşıkların ağırbaşlılık dağını yıkarmış,

   2sevgilinin kaş köşesiyle verdiği tek işaret.

   Kaşın köşesindeki küçücük işaret, âşıkların ağırbaşlılık dağını yıkar. Görsel hareketin küçüklüğüyle meydana getirdiği büyük çöküş arasındaki oran sevgilinin hâkimiyetini büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İhtiyâr itdi ümîdsizligi tıfl-ı dilimiz

   Pîr-i çarhıñ belimi bükdi bu istiğnâsı

   1Çocuk gönlümüz ümitsizliği seçti;

   2yaşlı feleğin kayıtsızlığı belimi büktü.

   Çocuk olarak nitelenen gönül ümitsizliği seçerken yaşlı felek kayıtsızlığıyla konuşucunun belini büker. Yaş karşıtlığı, içteki erken vazgeçişi dış dünyanın yıpratıcı tecrübesine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mâye-i fahr olacak ol şehe bu yetmez mi

   Ki ola Fâzıl-ı dânâ gibi bir şeydâsı

   1O hükümdara övünç kaynağı olması için şu yetmez mi:

   2bilge Fâzıl gibi çılgın bir âşığının bulunması?

   Makta Fâzıl'ın çılgın bağlılığını sevgili için bir övünç sermayesi sayar. Şair kendi değerini överken bile bu değeri sevgilinin şanına aktaran ters yönlü bir fahriye kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle