Gice Âgûşa O Meh-pâreyi A'dâ Çekdi

Rakibin ay yüzlü sevgiliyi kucaklamasına karşı çıkan gazel, büyüleyici güzeli hükümdar ilan eder; çekilen dertten nazma dizilen incilere uzanan bir çekmek fiili zinciri kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gice âgûşa o meh-pâreyi a'dâ çekdi

   Dil-i bîçâre hemân boş yere gavgâ çekdi

   1Gece düşman o ay parçasını kucağına çekti;

   2çaresiz gönül hemen boş yere kavga çıkardı.

   Rakibin sevgiliyi kucaklaması karşısında gönül kavga çıkarır, fakat anlatıcı bunu “boş yere” diye sınırlar. Kıskanç tepki ile değiştirilemeyen yakınlık aynı fiilin çekme anlamlarıyla bağlanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   O perî-sûrete çarpılmadık âdem yokdur

   Şeyh efendi dahı teshîr içün esmâ çekdi

   1O peri yüzlü güzele çarpılmamış insan yoktur;

   2şeyh efendi bile onu büyülemek için ilahî adlar okudu.

   Peri yüzlü güzellik herkesi çarpar; şeyh bile teshir için ilahî adları okumaya yönelir. Dinî otoritenin büyü pratiğine çekilmesi, sevgilinin toplumsal sınırları aşan etkisini mizahla büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Şübhe yok pâdişeh-i kişver-i hüsn olduğuna

   Zülf ile kâğıd-ı ruhsârına tuğrâ çekdi

   1Güzellik ülkesinin hükümdarı olduğuna şüphe yok;

   2saçıyla yanak kâğıdına hükümdarlık tuğrası çekti.

   Saç, yanağın beyaz kâğıdı üzerinde tuğra biçimi kurar ve sevgiliyi güzellik ülkesinin hükümdarı ilan eder. Yüzdeki siyah çizgi, siyasi iktidarın resmî imzasına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bilemem kendimi kim gökde miyim yerde miyim

   Çekdigim derdi ne a'lâ ne de ednâ çekdi

   1Kendimi bilemiyorum: gökte miyim, yerde miyim?

   2Çektiğim derdi ne yüce ne aşağı kimse çekti.

   Konuşucu çektiği dert yüzünden yer ile gök arasındaki konumunu ayırt edemez. Derdi ne yüksek ne aşağı birinin çekmiş olması, acıyı hem eşsiz hem toplumsal derecelerin dışında gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fikr-i Fâzıl gibi bir bahr-ı me'ânî var mı

   Silk-i nazma ne güzel lü'lü'-i lâlâ çekdi

   1Fâzıl'ın düşüncesi gibi bir anlam denizi var mı?

   2Nazım ipliğine ne güzel parlak inciler dizdi.

   Makta Fâzıl'ın düşüncesini anlam denizi, beyitlerini nazım ipine dizilen parlak inciler sayar. Önceki “çekmek” tekrarları burada incileri ipe çekme ve şiiri kurma eylemiyle tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle