Gerçi gencîne-i âlemde cevahir bulunur

“Bulunur” redifiyle yürüyen yedi beyit. Dünyada her şey bulunur — cevher de, kâfir de, gam da; bulunmayan tek şey, kendi cevheriyle donanmış insandır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gerçi gencîne-i âlemde cevahir bulunur

   Cevher-î zât ile ârâste nâdir bulunur

   1Gerçi dünya hazinesinde mücevherler bulunur;

   2kendi özünün cevheriyle süslenmiş olan ender bulunur.

   Ayrım baştan konuyor: takılan mücevher ile insanın kendi cevheri. Birincisi hazinede, ikincisi insanda aranır ve ikincisi nadirdir. Gazelin tamamı bu ayrımın açılımı.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hünerin var ise bir şehrde bir ârif bul

   Yoksa her karyede bir nice bahâdır bulunur

   1Hünerin varsa bir şehirde bir arif bul;

   2yoksa her köyde birkaç yiğit bulunur.

   Cesaret yaygın, irfan seyrek. Nâbî burada kahramanlığı küçümsemiyor, kıymet sıralamasını değiştiriyor: zor olan güçlü olmak değil, anlayan olmak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Saha-i sîne bir endîşeden olmaz halî

   Tekyedir tekyede elbette misafir bulunur

   1Gönül meydanı bir kaygıdan hiç boş kalmaz;

   2orası bir tekkedir, tekkede elbette misafir bulunur.

   Gönül bir tekkeye benzetiliyor: kapısı açık, misafiri eksilmez. Kaygıyı bir istila değil, doğal bir konukluk olarak görmek, hikemî şiirin sükûnetini kuran şey.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Her zaman hâtıra, endîşe-i rahat gelmez

   Adet-i şehr budur mü'min ü kâfir bulunur

   1İnsanın aklına her zaman rahat düşüncesi gelmez;

   2şehrin âdeti budur, mümini de kâfiri de bulunur.

   Gönüldeki düşünceler bir şehrin sakinlerine benzetiliyor: hepsi aynı olamaz. Kötü düşüncenin varlığı bir kusur değil, bir doğa hâli sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Güç neşâtın kademin kalbe alıştırmaktır

   Yoksa gam her ne zaman istese hâzır bulunur

   1Zor olan, sevincin ayağını kalbe alıştırmaktır;

   2yoksa gam ne zaman istese hazır bulunur.

   Gazelin en çok alıntılanan beyti. Sevinç öğrenilmesi gereken bir alışkanlık, keder ise kendiliğinden gelen bir misafir. Nâbî mutluluğu bir yetenek değil, bir emek sayıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yağsa bârân gibi gökten katarât-ı âmâl

   Yine bed tâli’ olan hâib-ü hâsir bulunur

   1Emel damlaları gökten yağmur gibi yağsa da

   2bahtı kötü olan yine umutsuz ve zararda bulunur.

   Ümitler yağmur gibi yağsa bile talihi ters giden kişinin yine kayıp ve hayal kırıklığı içinde kalabileceği söylenir. Beyit bu sonucu kişinin içindeki bir kusura bağlamaz; yalnız baht ile beklenti arasındaki uyuşmazlığı gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Destres ma'ni-i nâgüfteye müşkil yoksa

   Nâbiyâ köhne suhan bizde de hâzır bulunur

   1Söylenmemiş anlama ulaşmak zordur; yoksa

   2ey Nâbî, eski söz bizde de hazır bulunur.

   Mahlas beyti şiir söyleme işini tarif eder: eski sözü tekrarlamak kolay, henüz söylenmemiş anlama erişmek zordur. Bu ölçü doğrudan bu beyitteki yenilik iddiası olarak tutulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle