Gerdûn-ı dûna ‘âkil iseñ kılma i‘timâd

Bâkî, alçak feleğe güvenmemeyi ve kadehi döndürmeyi öğütler; rindlerin açık gönüllülüğünü görünüşte zahit, özünde fesat kişiye karşı çıkarır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gerdûn-ı dûna ‘âkil iseñ kılma i‘timâd

   Dönsün piyâle Devr-i Kamerden budur murâd

   1Akıllıysan bu alçak feleğe güvenme;

   2kadeh dönsün: Ay devrinden beklenen budur.

   Akıllı kişi alçak ve dönek feleğe güvenmemelidir; feleğin dönüşüne karşı kadehin dönmesi istenir. ‘Ay devri’nden beklenen murat, göksel kaderi denetlemek değil meclisteki paylaşım hareketini sürdürerek geçici zamanı değerlendirmektir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sâkî şarâb rûşen imiş çün revân-ı Cem

   Câm-ı sabûhı güldürelüm k’ola rûhı şâd

   1Ey saki, şarap parlaktır; çünkü Cem’in ruhu gibi akar;

   2sabah kadehini güldürelim de onun ruhu şen olsun.

   Parlak şarap Cem'in ruhu gibi akar; sabah kadehini ‘güldürmek’ tarihsel hükümdarın ruhunu sevindirme arzusuna bağlanır. Akış, parlaklık ve neşe aynı meclis imgesinde buluşur; sabah içkisi geçmişin efsanevi şarap hafızasını canlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sûfî safâ-yı câm ile dilden keder gider

   Rindân-ı sîne-sâf ile gel eyleme ‘inâd

   1Ey sofu, kadehin sevinci gönüldeki kederi giderir;

   2gel, temiz gönüllü rindlerle inatlaşma.

   Sofuya kadeh neşesinin gönül kederini gidereceği söylenir ve temiz gönüllü rindlerle inatlaşmaması istenir. Beyit, dış davranışa göre kurulan ahlâk hiyerarşisini tersine çevirir; rindin temizliği açık yüreklilikte, sofunun kusuru katı itirazdadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Lâyık budur ki biz kılavuz cürme i‘tirâf

   Vâbeste-i ‘inâyetidür mebde’ ü me‘âd

   1Bize yaraşan, suçumuzu açıkça kabul etmektir;

   2başlangıç da son da bağışa bağlıdır.

   Rindlere yaraşan suçlarını açıkça kabul etmektir; başlangıç ve son ise ilahî inayete bağlıdır. İtiraf, kişinin kendini kurtaracak güçte olduğu iddiasını bırakır. Beyit kusuru gizleyen ikiyüzlülük yerine aczi bilen tevazuyu savunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Fikr-i me’âl ü zikr-i me‘âd eylemez gibi

   Ol sûret-i salâha giren mebde’-i fesâd

   1Sonucu düşünmez, ahireti anmaz görünür;

   2iyilik görünümüne giren o kişi bozgunculuğun başlangıcıdır.

   Sonucu düşünmüyor ve ahireti anmıyor gibi görünen kişi, iyilik suretine girmiş bozgunculuğun başlangıcıdır. Dış salâh görüntüsü iç ahlâkı garanti etmez; gazel bilinçli gösteri ile gerçek sorumluluk arasındaki farkı açar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bâkî kifâyet eyler işâret efendüñe

   Mahlas yerine yazdurasın ahlasu’l-‘ibâd

   1Ey Bâkî, efendine bir işaret yeter;

   2mahlas yerine “kulların en samimisi” yazdırasın.

   Bâkî efendisine bir işaretin yeteceğini söyler ve mahlas yerine ‘kulların en samimisi’ ifadesini yazdırmasını ister. Makta hem tevazu hem zarif imza oyunudur: şair kendi adını geri çekerken bağlılığını en yüksek samimiyet derecesinde kaydeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle