Gör ne hil‘atdur nazar kıl sünbül-i ra‘nâsına

Sevgilinin sümbül saçını gökten inmiş bir hilat gibi gösteren gazel, melek yaradılışını rakibin şeytanca ayartmasına karşı korur; yüz mumunu güneş ve aydan üstün tutup aşk derdinin saklanamayacağını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gör ne hil‘atdur nazar kıl sünbül-i ra‘nâsına

   ‘Âlem-i bâlâdan inmiş kâmet-i zîbâsına

   1Şu hilate bak; onun güzel sümbül saçını seyret:

   2güzel boyuna sanki yüce âlemden inmiştir.

   Sevgilinin güzel sümbüle benzeyen saçı, zarif boyuna yüce âlemden gönderilmiş bir hilat gibi görülür. Saç bedeni örten sıradan unsur olmaktan çıkar, göksel bir onur giysisine dönüşür. Beyit görünüşü kutsallaştırmadan, güzelliğin değerini yukarıdan bağışlanmış kaftan benzetmesiyle büyütür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Haslet ü hûy-ı melâ’ik yaraşur merdümlere

   Uymasun dîv-i rakîbüñi ol perî igvâsına

   1Meleklerin huyu ve yaradılışı insanlara yaraşır;

   2o peri, rakip şeytanın ayartısına uymasın.

   Melek yaradılışlı sevgilinin insanlara uygun davranması istenir; peri kadar güzel olanın rakip şeytanın ayartısına uymaması öğütlenir. Melek-peri-şeytan karşıtlığı tarihsel şiir dilinin ahlaki rolleridir, güncel inanç toplulukları hakkında hüküm değildir. Rakip, sevgiliyi âşıktan uzaklaştıran baştan çıkarıcı güçtür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gerçi ‘âlemden ganîdür hüsn-i bî-hem-tâ ile

   Sad hezârân âferîn ammâ ki istignâsına

   1Eşsiz güzelliğiyle dünyaya muhtaç değildir gerçi;

   2ama onun kayıtsızlığına da yüz bin aferin.

   Sevgilinin güzelliği benzersiz olduğu için kimseye ihtiyacı yoktur; âşıktan beklenen onun istiğnasını övmektir. Beyit, karşılık talebini geri çeker ve güzelliğin kendi kendine yeten konumunu kabul eder. Övgü, erişememenin mazereti değil sevgilinin üstünlüğünü kuran bilinçli bir söz edimidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şem‘-i ruhsâruñ komaz ragbet sipihrüñ zerrece

   Mihr-i ‘âlem-tâbına mâh-ı cihân-ârâsına

   1Yüzünün mumu, göğün zerrece ilgi duymasına imkân bırakmaz;

   2dünyayı aydınlatan güneşine ve dünyayı süsleyen ayına.

   Yüzün mumu varken gök, ne güneşine ne ayına zerrece ilgi duyar. Sevgilinin parlaklığı kozmik ışıkların işlevini gereksiz bırakır; mum normalde küçükken burada gök cisimlerini aşar. Sipihr imgesi sahneyi göğe genişletir, fakat asıl vurgu yüzün tek başına bütün ışık kaynaklarının yerini almasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bâkıyâ tîg-i cefâdan sîne kim sad-çâk ola

   Kâdir olmaz ‘aşk eri derd-i dilüñ ihfâsına

   1Ey Bâkî, cefa kılıcıyla göğsü yüz parçaya ayrılan kişi

   2bir aşk eriyse gönül derdini saklamaya güç yetiremez.

   Cefa kılıcıyla göğsü yüz parçaya ayrılan gerçek aşk eri, gönül derdini gizleyemez. Bedendeki yarıklar iç acının dışarı açılan izleridir; ‘ihfâ’ artık iradeyle yapılabilecek bir saklama değildir. Makta, önceki beyitlerde övülen güzelliğin âşık üzerinde bıraktığı görünür hasarı son delil olarak sunar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle