Gider oldum pür cefâ sen bir yana ben bir yana

Vefa görmeyen âşık gönlünü geri ister ve gurbeti seçer. Değerin ancak ölüm ya da gidişten sonra bilinmesi, yabancı elde serserilik, çağrılmama, yeniden yaralanma ve bir gün mumla aranma düşüncesi şiiri taşır; Ömer haşre kadar sürecek ayrılığı elveda ile mühürler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gider oldum pür cefâ sen bir yana ben bir yana

   Çünki kılmazsın vefâ sen bir yana ben bir yana

   1Cefa dolu halde gider oldum; sen bir yana, ben bir yana;

   2Çünkü vefa etmiyorsun; sen bir yana, ben bir yana.

   “Gider oldum” kararın başladığını değil uygulanmakta olduğunu gösterir; konuşan artık hareket halindedir. “Pür cefâ” yolculuğun yükünü, sevgilinin vefasızlığı da sebebini verir; nakarat iki kişiyi yalnız duygusal değil mekânsal olarak ayrı yönlere yerleştirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Siz sağ olun biz selâmet idelim yâhû seni

   Ver benim gönlüm bana sen bir yana ben bir yana

   1Siz sağ olun; biz selametle gidelim, yâhû [nötr hitap];

   2Benim gönlümü bana ver; sen bir yana, ben bir yana.

   “Siz sağ olun” çoğul saygı ya da çevreye yönelen vedayı, “biz selâmet idelim” ise ayrılma duasını taşır. Basılı “yâhû” nötr bir sesleniş olarak korunur; kaynakta bulunmayan ‘ey güzel’ niteliği eklenmez. En somut talep gönlün geri verilmesidir ve nakarat iki yolu kesin biçimde ayırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âşıkın ma’şuk yanında zerrece yok rağbeti

   Yâ ölüp yâ gitmeyince tâ bilinmez kıymeti

   1Âşığın sevgili yanında zerre kadar rağbeti yoktur;

   2Ölmeden ya da gitmeden değeri bilinmez.

   Âşık sevgili yanında “zerrece” ilgi görmez; küçüklük ölçüsü değersizliğin şiddetini artırır. Kıymetin ancak ölüm ya da gidiş gerçekleşince bilinmesi, tanınmayı sürekli sonraya bırakan acı bir ilişki kuralıdır ve konuşanın gurbet kararını haklılaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kendime ihtiyar ettim ben diyâr-ı gurbeti

   Olalım yâr âşinâ sen bir yana ben bir yana

   1Ben kendim için gurbet diyarını seçtim;

   2Yâr ve tanış olalım; sen bir yana, ben bir yana [karşıtlık korunur].

   Gurbet “ihtiyâr” edilen, yani konuşanın kendi seçtiği bir diyardır; edilgen sürgün yerine bilinçli ayrılış öne çıkar. Buna rağmen “yâr âşinâ olalım” sözü yakınlık dilerken nakarat ayrılığı tekrarlar; ilişkiyi düzeltme arzusu ile gitme kararı aynı anda sürer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gurbet eline düşeli olmuşum ben serseri

   Hiç demezsin ey garîbim hiç demezsin gel beri

   1Gurbet eline düşeli serseri olmuşum;

   2Hiç “ey garibim” demez, hiç “gel beri” demezsin.

   Gurbet eline “düşmek” seçilmiş yolculuğu yeniden edilgen ve savrulmuş hale getirir; sonuç serseriliktir. Sevgilinin bir kez bile “ey garîbim” ya da “gel beri” dememesi, özlenen merhameti büyük vaatlerden değil iki kısa hitabın yokluğundan gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gice gündüz ağladırsın ben garîb-i kemteri

   Yol göründü ey şehâ sen bir yana ben bir yana

   1Gece gündüz beni ağlatırsın, ben değersiz garibi;

   2Yol göründü ey şah; sen bir yana, ben bir yana.

   Gece gündüz ağlatılmak sürekliliği, “garîb-i kemter” ise konuşanın hem yabancı hem aşağı konumunu bildirir. “Yol göründü” artık gidişin işaretini dış dünyada görünür kılar; şah hitabı saygıyı korusa da iki yana ayrılma kararını geri almaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yine urdun sînem üzre niçe yüz bin yâreyi

   Vakt ola kim bulmayasın mum yakuben areyi

   1Yine göğsümün üstüne nice yüz bin yara vurdun;

   2Bir vakit olur, mum yakıp “areyi” bulamayabilirsin [terim kapalı].

   Göğse vurulan “niçe yüz bin yâre” aşk acısını sayılamaz fiziksel izlere dönüştürür. Mum yakarak arama, kaybedilen kişinin karanlıkta güçlükle bulunacağını düşündürür; fakat basılı “areyi” kelimesi açık olmadığından bunu kesin “arayıp beni” cümlesine çevirmemek gerekir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Gördüğüm günler bu gündür ol Ömer bîçâreyi

   Elveda’ kim haşre tâ sen bir yana ben bir yana

   1Zavallı Ömer’i gördüğüm günler bu gündür [dizim kapalı];

   2Elveda; haşre kadar sen bir yana, ben bir yana.

   “Gördüğüm günler” ile “bu gündür” parçalarının zavallı Ömer’e bağlanışı zaman, görme ve mahlas ilişkisini kapalı bırakır; yorum görünmeyen özne eklemez. Kesin olan, elvedanın ayrılığı haşre dek uzatmasıdır; dünyevi mesafe kıyamet ufkuna kadar kapanmayacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle