Gönül bu bezm-i âlemde gelen gelsün gidenden geç

Gönle geleni kabul edip gidenden vazgeçmesi öğütlenir; sevgilinin başkasıyla eğlendiği haberi karşısında seçim istenir, ardından geçmişin peşine düşmeme, beden burcunu aşma ve Ömer’den vazgeçme baskısı anlatılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gönül bu bezm-i âlemde gelen gelsün gidenden geç

   Sana vaslı müyesser olmayan misk-i Huten’den geç

   1Gönül, bu dünya meclisinde gelen gelsin; gidenden vazgeç;

   2kavuşması sana nasip olmayan Huten miskinden vazgeç.

   Dünya bir meclis gibi sürekli gelen ve gidenlerle doludur; gönülden gidene tutunmaması istenir. Huten miski erişilmez sevgilinin güzel kokulu değerini taşır, fakat kavuşma mümkün değilse bu çekici imgeden bile vazgeçmek gerekir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İşittim yâd ile işret edermişsin benim ömrüm

   Kerem kıl gel gözüm nûru ya andan geç ya benden geç

   1Ey ömrüm, yabancıyla eğlenirmişsin diye duydum;

   2cömertlik et, gel ey gözümün nuru: Ya ondan geç ya benden.

   Duyulan haber sevgilinin bir ‘yâd’, yani yabancıyla eğlendiğidir; âşık bunu kesin kanıt diye değil, işittiği söz olarak aktarır. ‘Ya ondan geç ya benden’ buyruğu, kıskançlığı açık bir seçim talebine dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nasîhat tutar isen gel sakın sen düşme ardına

   Eğer geçtise senden yürü durma sen geçenden geç

   1Öğüt dinlersen gel, sakın onun ardına düşme;

   2o senden geçtiyse yürü, durma; sen de geçip gidenden geç.

   Öğüt, terk eden kişinin ardından sürüklenmeyi yasaklar ve karşılıklı vazgeçiş ister. ‘Geç’ fiilinin art arda kullanılması hem ilerlemeyi hem bırakmayı taşır; âşık durmayı değil, kendisinden geçen kişiyi geride bırakmayı öğrenmeye çağrılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Vücûdun koyasın efkâra gamlar verdi yağmaya

   Dediler ki yeter durdun yürü burc-i bedenden geç

   1Varlığını düşüncelere bırak; gamlar onu yağmaya verdi;

   2‘Yeterince durdun, yürü, beden burcundan geç’ dediler.

   Vücut, gamların yağmasına açılmış bir alan ve sonunda aşılması gereken bir burçtur. Düşünceye bırakılan benlikte savunma zayıflar; dışarıdan gelen ‘yeter durdun’ sesi, sıkıntıda oyalanmaktan bedensel sınırın ötesine yönelen sert bir öğüt verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kırılaydı şu dünyâda dahi kalmayu ben engel

   Dediler ki melek sîmâ periye sen Ömer’den geç

   1‘Kırılaydı şu dünyâda dahi kalmayu ben engel’ dizesindeki ‘ben engel’ bağı kapalıdır;

   2‘Ey melek yüzlü peri, sen Ömer’den geç’ dediler.

   İlk dizede kırılma dileği ile ‘ben engel’ yüzeyi yan yana gelir; fakat engelin kime ait olduğu veya kimin engel sayıldığı basılı tanıkta kesin değildir. İkinci dize daha açıktır: Başkaları melek yüzlü sevgiliye Ömer’den vazgeçmesini söyler; yorum kapalı ilk dizeyi ‘önümdeki engel’ diye sahiplenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle