Göñül esrâra düşme olma bengî

Gönlü uyuşturan esrar yerine lâle renkli şarabı seçmeye çağıran gazel, baharın hükümdarı çiçeklerle açılan bahçede namus kaygısından sıyrılmayı, Frenk bir meyhane çırağının sunduğu kadehle aklın dağılmasını ve fırsat geçmeden meclise katılmayı işler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Göñül esrâra düşme olma bengî

   İçerseñ iç şarâb-ı lâle-rengi

   1Ey gönül, esrara düşüp uyuşma;

   2içeceksen lâle renkli şarabı iç.

   Matla iki sarhoşluk biçimini aynı emir dizisinde ayırır: esrarın edilgin uyuşukluğu bengî sözüyle reddedilirken lâlenin canlı kızıllığını taşıyan şarap seçilir. Renk, kapanan bilincin karşısına görünürlük ve hareket koyar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gelüp bâga yine şâh-ı reyâhîn

   Döşendi her taraf nat‘-ı pelengi

   1Çiçeklerin şahı yine bağa geldi;

   2her yana kaplan desenli yaygı döşendi.

   Baharın gelişi sıradan bir açılma değil hükümdarın bağa girişi gibi düzenlenir. Çiçeklerin şahı için serilen kaplan desenli yaygı, benekli bahar toprağını saray döşemesine çevirir ve içki meclisine törensel bir sahne kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Varup gülşende iç mestüñ şarâbın

   Olup mest añma hîç nâmûs u nengi

   1Gül bahçesine varıp mest eden şarabı iç;

   2sarhoş olunca ne namusu ne de ayıbı an.

   Gülşene varmak ve şarabı içmek art arda gelen iki eylemdir; ardından toplumsal itibarın iki yüzü olan namus ile ayıp bilinci askıya alınır. Mestlik burada yalnız bedensel değil, başkalarının hükmünü unutma hâlidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sunup bir bâde ‘aklum bâda virdi

   Yine bir mugbeçe aslı Firengî

   1Bir kadeh sunup aklımı yele verdi;

   2bunu yapan yine aslı Frenk bir meyhane çırağıydı.

   İlk dize kadehin sunuluşunu ve aklın bâda, yani yele verilmesini aynı hareket içinde söyler. İkinci dize bu eylemin öznesini sonradan açıklar: aklı savuran kadehi sunan, yine Frenk asıllı bir mugbeçedir; bâde ile bâda arasındaki ses oyunu sonuçtan özneye bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Muhibbî fırsatı fevt itme zinhâr

   Koma elden şarâb-ı lâle-rengi

   1Muhibbî, sakın fırsatı kaçırma;

   2lâle renkli şarabı elinden bırakma.

   Mahlas beyti başlangıçtaki lâle renkli şarabı yeniden ele getirir ve meclisin geçiciliğini fırsat sözüyle belirginleştirir. Fırsatı yitirmemek ile kadehi elden bırakmamak aynı fiziksel tutuşta birleşerek gazeli dairesel biçimde kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle