Göñül o ġonçe-i gülzāre tāze bülbüldür
Gönül-bülbül ve yüz-gül benzetileri, baharın açılma buyruğundan gök kubbeyi kadehe çeviren kozmik meclise yükselir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Göñül o ġonçe-i gülzāre tāze bülbüldür
Niyāz iderse n’ola nāza bī-taḥammüldür
1Gönül, o gül bahçesinin goncasına yeni bir bülbüldür.
2Niyazı naz karşısında dayanıksız olsa şaşılır mı?
- 2
Gören o şūḫı temāşā-yı gülşeni neyler
‘İẕārı gül deheni ġonçe saçı sünbüldür
1O güzeli gören, gül bahçesini seyretmeyi neylesin?
2Yanağı gül, ağzı gonca, saçı sümbüldür.
Sevgiliyi görenin artık gül bahçesini seyretmeye ihtiyacı yoktur; yanağı gül, ağzı gonca, saçı sümbüldür. Bahçenin bütün unsurları tek yüzde toplanarak tabiatın yerini sevgili alır.
- 3
O çeşm-i şūḫı dil-i ‘āşıḳāna maḥremdir
Nigāhı gerçi ki ālūde-i teġāfüldür
1O oynak göz, âşıkların gönlüne yakındır.
2Bakışı gerçi ilgisizlikle örtülüdür.
Oynak göz âşıkların gönlüne mahremdir, fakat bakış ilgisizlikle örtülüdür. Yakınlık ile kayıtsızlık aynı bakışta bulunur; sevgilinin erişilebilirliği kesin bir kabul anlamına gelmez.
- 4
Açıl açıl meded ey ġonçe-i dil-i maḥzūn
Bahār-ı irdi mevsim-i güldür
1Ey kederli gönlün goncası, açıl, açıl.
2Göğüs açan bahar geldi; şimdi gül mevsimidir.
Kederli gönlün goncasına iki kez açılma çağrısı yapılır; göğüs açan baharın ve gül mevsiminin geldiği bildirilir. Mevsimsel açılma, içe kapanmış gönle doğrudan hareket buyruğu olur.
- 5
Bülend-i himmetim ol rütbe Fāżıla ben kim
Elimde ḳadeḥ şafaḳ müldür
1Fâzıl, ben öylesine yüksek gayretliyim ki,
2elimde gök kubbe kadeh, şafak ise şaraptır.
Mahlasta Fâzıl’ın yüksek himmeti gök kubbeyi kadehe, şafağı içindeki şaraba çevirir. Kozmik ölçek, konuşanın dünyayı elde tutulan bir meclis aracına dönüştüren şiirsel iddiasıdır.
Metnin kaynağı
DEU-AVESIS.093eb627-58cb-4491-b014-6db560254022:gazel-48-pdf884-885. Ana açık kritik edisyon G48'yi basılı s.868–869/PDF 884–885'de 10 dize, basılı tarama ve sonraki numaralı gazel sınırıyla verir. Kaynak dizeleri . _ . _ / . . _ _ / . _ . _ / . . _ biçiminde tarar, kalıba ad vermez. Sayfa altı aparat gövdeye katılmadı ve ana edisyon okuması korundu. CC BY 4.0 bağlantısı resmî AVESIS profilinde exact dosya ekine komşudur; PDF içinde gömülü lisans bildirimi yoktur.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Gönül sevgilinin gül bahçesindeki goncaya yeni gelmiş bülbül gibi bağlanır. Niyazın naz karşısındaki dayanıksızlığı, âşığın isteği ile sevgilinin uzaklığı arasındaki ilk gerilimi kurar.