Her dem ki ol civānıma aġyār yār olur
Rakibin yakınlığı ve gizli bakışın inkârı, öpücüğün dikenine; son beyitte ise himaye peşindeki şiirin utancına bağlanır.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Her dem ki ol civānıma yār olur
Ḥasretle āh bu dil-i bīzār zār olur
1O gencime rakip ne zaman yâr olsa,
2bu bezgin gönül hasretle inleyip ağlar.
- 2
Seyr-i ruḫıñla ḫab degil çeşm-i ḥasrete
Müjgānlarım benüm daḫı her bār bār olur
1Yanağını seyretmekle hasret gözüne uyku düşmez.
2Kirpiklerimin her biri de ağır bir yük olur.
Sevgilinin yanağını seyretmek hasret gözünden uykuyu alır; ‘ḫâb’ uyku demektir. Kirpiklerin her biri ağır bir yüke dönüşür: uykusuzluk göz kapaklarının ağırlığı üzerinden bedene taşınır.
- 3
Ṭuysa ‘izār-ı pākiñe baḳdıḳlarım o şūḫ
-i nigāhıma inkār kār olur
1O güzel, temiz yanağına baktığımı duysa,
2gizli bakışımın işi inkâr olur.
Sevgili temiz yanağına gizlice bakıldığını duysa, konuşanın ilk işi bu bakışı inkâr etmek olacaktır. Beyit arzuyu açık itirafa değil, yakalanma korkusu içindeki saklı göz hareketine bağlar.
- 4
Āzürdedir o güler hemz-i būseden ‘aceb
Gūyā dehān-ı ‘āşıḳ-ı ḫār olur
1Acaba o gülen güzel, öpücük dürtüsünden incinmiş midir?
2Kederli âşığın ağzı sanki diken olur.
Öpme dürtüsünün ‘o gülen güzel’i incitmiş olabileceği sorulur; kederli âşığın ağzı diken gibi düşünülür. Yakınlık isteği kendi aracını acı veren nesneye çevirerek arzunun zarar ihtimalini gösterir.
- 5
u tekāpūy-i şā‘irān
Geldikde fikr-i Fāżıla eş‘ār ‘ār olur
1Büyüklerin bağışı ile şairlerin koşuşturması,
2Fâzıl’ın aklına gelince şiir ayıp olur.
Mahlasta büyüklerin bağışı uğruna koşuşturan şairler hatırlanınca şiirin Fâzıl’a ayıp gibi göründüğü söylenir. Aşk gazeli, patronaj karşısında edebî bağımsızlık kaygısıyla sona erer.
Metnin kaynağı
DEU-AVESIS.093eb627-58cb-4491-b014-6db560254022:gazel-42-pdf881-882. Ana açık kritik edisyon G42'yi basılı s.865–866/PDF 881–882'de 10 dize, basılı tarama ve sonraki numaralı gazel sınırıyla verir. Kaynak dizeleri _ _ . / _ . _ . / . _ _ . / _ . _ biçiminde tarar, kalıba ad vermez. Sayfa altı aparat gövdeye katılmadı ve ana edisyon okuması korundu. CC BY 4.0 bağlantısı resmî AVESIS profilinde exact dosya ekine komşudur; PDF içinde gömülü lisans bildirimi yoktur.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Rakip sevgiliye her yaklaştığında bezgin gönül hasretle inleyip ağlar. Eylem yönü rakipten sevgiliye, acının yönü ise bu yakınlığı izleyen konuşanın gönlüne doğrudur.