Gördüm o güzel sünbül ü gülzâre sarılmış

Şair ‘sünbül ü gülzâre sarılmış’ yüzeyinde gördüğü güzelin bağını kesin bir saç ve bahçe ayrımına zorlamaz. Âşıkların feryadı, tekil ‘ana’ göndergesi, nasihat ile nisbetin kapalı yönü şiir boyunca sürer; mahlaslı son beyitte hilâle dönme fiilinin faili açık bırakılır ve kan dökücü bakışın merhametsizliği öne çıkar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gördüm o güzel sünbül ü gülzâre sarılmış

   Kendi gibi cevr idici dildâre sarılmış

   1O güzeli ‘sünbül ü gülzâre sarılmış’ gördüm; bağ ve sarılma nesnesi kapalıdır.

   2‘Kendi gibi cevr idici dildâre sarılmış’ yüzeyi ikinci bağı verir.

   “Sünbül ü gülzâre” yüzeyindeki bağlaç ya da izafet ilişkisi ve “sarılmış” fiilinin nesnesi güvenle ayrıştırılamaz; bu nedenle güzel sessizce sümbül saçlı sayılıp gül bahçesine yerleştirilmez. İkinci dize “kendi gibi cevr idici dildâre sarılmış” bağını verir, fakat ilk dizeden ayrı ikinci bir sevgili hikâyesi kesinleştirilmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Feryâd ü figan eylemesün neylesün Uşşâk

   Yüz virmez ana rû siyeh ağyâre sarılmış

   1Âşıklar feryat ve figan etmesin de ne yapsın?

   2‘Ana’ yüz vermez; tekil gönderge kapalıdır, kara yüzlü rakibe sarılmış.

   “Neylesün” sorusu Uşşâk’ın feryadını başka çare bırakmayan tepki olarak sunar. Ardından “yüz virmez ana” gelir; “ana” tekildir ve önceki çoğul âşıklarla gönderge gerilimi yaratır, bu yüzden “onlara” diye çoğullaştırılmaz. Açık karşıtlık, yüz vermeme hareketiyle kara yüzlü ağyara sarılmanın yan yana gelişidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bin kerre nasîhat ide gördüm ana olmaz

   Nisbet edüp ol fitne-i mekkâre sarılmış

   1‘Bin kerre nasîhat ide gördüm ana olmaz’ yüzeyinde öğüdün faili kapalıdır.

   2‘Nisbet edüp’ yönü kesinleşmeden o hilekâr fitneye sarılmış.

   “Bin kerre” ile “nasîhat ide” parçaları öğüdü, görme fiili ve “ana olmaz” sonucu yan yana getirir; fakat nasihat eden kişi yüzeyde belirtilmez. “Nisbet edüp”ün yönü ve burada inat mı, oranlama mı, karşılık mı taşıdığı da kesin değildir. Güvenli sonuç, eylemin “fitne-i mekkâr”a sarılmayla bitmesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ey Âşık Ömer cevrinile döndü hilâle

   Rahmeylemez ol gamze-i hunhâre sarılmış

   1‘Ey Âşık Ömer cevrinile döndü hilâle’ dizesinde hitap, iyelik ve üçüncü tekil fail kapalıdır.

   2Merhamet etmez; o kan dökücü bakışa sarılmış.

   “Ey Âşık Ömer” bir hitaptır; ardından gelen “cevrinile döndü hilâle” üçüncü tekil fiil taşır ve “cevrin” iyeliğinin kime ait olduğu kesinleşmez. Bu yüzden Ömer’in bedeninin doğrudan hilâle inceldiği söylenemez. Açık kalan hareket “rahmeylemez” hükmü ve “gamze-i hunhâr”a sarılma görüntüsüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle