Görüp pür-hûn dili bezm-i şarâb-ı nâbdan geçtim

Redifi “geçtim” olan bir vazgeçiş listesi. Yedi beyit boyunca şair sırayla şaraptan, uykudan, edepten, dostlardan ve güneşten geçtiğini sayar; her feragat bir yoksunluk değil, bir rütbe iddiası olarak kurulur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Görüp pür-hûn dili bezm-i şarâb-ı nâbdan geçtim

   O müstagnî-i devrânım ki hûrd ü hâbdan geçtim

   1Gönlü baştan başa kan içinde görünce saf şarap meclisinden geçtim;

   2ben çağın o müstağnisiyim ki yemekten de uykudan da geçtim.

   Redif ilk beyitte iki yönlü kuruluyor: “geçtim” hem terk etmek hem aşıp geride bırakmak demek. Vazgeçmenin gerekçesi de burada — gönül zaten kan dolu olduğuna göre kırmızı şaraba gerek kalmamıştır. İkinci dize yoksunluğu istiğnaya, ihtiyaçsızlığa çeviriyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ben ol şeydâ-yı aşkım mest-i küstâh-ı elestim kim

   Elimde câm-ı sahbâ meclis-i âdâbdan geçtim

   1Ben aşkın o çılgınıyım, elest sarhoşluğunun küstahıyım ki

   2elimde şarap kadehiyle edep meclisinden geçtim.

   Sarhoşluğun tarihi elest gününe, ruhlara “ben sizin Rabbiniz değil miyim” diye sorulan âna çekiliyor: âşık dünkü içkiyle değil ezelî bir yeminle sarhoştur. “Küstah” ile “âdâb” karşı karşıya duruyor; kadeh elde geçilen meclis edepliliği geride bırakıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zülâl-i vasf-ı âbru-yı bütân-ı kâ’be-i aşkım

   Hilâl-i meh gibi sîmîn bir mîzâbdan geçtim

   1Aşk kâbesindeki putların yüz suyunu anlatan o tatlı suyum;

   2ay hilâli gibi gümüşten bir oluktan geçtim.

   Konuşan kendini aşk Kâbesindeki güzellerin yüz suyunu anlatan tatlı su sayar. Hilal gibi gümüş bir oluktan geçtiğini söyler; su, gümüş ve ay görüntüsü aynı cümlede birleşir, şiirin söylemediği mimari ayrıntılar eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Rehâ yok çâr-ı mevc-i derd-i hicrinden dile gerçi

   Yem-i endûhta sad halka-i girdâbdan geçtim

   1Gerçi gönlün, ayrılık derdinin dört bir yandan gelen dalgasından kurtuluşu yok;

   2yine de keder denizinde yüz girdap halkasından geçtim.

   Beyit önce kurtuluşun imkânsızlığını kabul edip sonra yüz girdabın geçildiğini söyleyerek redifi bir inatla dolduruyor: kurtulmak başka, geçmek başkadır. “Halka” kelimesi girdabı sevgilinin zülüf halkasına bağlıyor; âşık boğulduğu yerin saç olduğunu bilerek batıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dâhî dûr etmedin âgyârı sen bezm-i visâlinden

   Seninçün ey büt-i bîgâne ben ahbâbdan geçtim

   1Sen hâlâ rakipleri kavuşma meclisinden uzaklaştırmadın;

   2oysa ben senin için, ey yabancı put, dostlardan geçtim.

   Gazelin tek sitem beyti ve sitem bir hesap biçiminde kurulmuş: iki taraf da bir şeyden vazgeçecekti, âşık payına düşeni ödedi, sevgili ödemedi. “Büt-i bîgâne” tamlaması suçlamayı tanımın içine yerleştiriyor — put zaten yabancıdır, kendisine tapanı tanımaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ben ol berceste bir kem-ter şerâr-ı külhan-ı aşkım

   Ki bî-pervâ dil-i hûrşîd-i âlem-tâbdan geçtim

   1Ben aşk külhanının seçkin ama en değersiz bir kıvılcımıyım ki

   2pervasızca, âlemi aydınlatan güneşin gönlünden geçtim.

   ‘Berceste’ ile ‘kem-ter’ seçkinlik ve değersizliği aynı kıvılcımda toplar. Aşk külhanından çıkan bu küçük kıvılcım, pervasızca âlemi aydınlatan güneşin gönlünden geçtiğini söyler; yorum bunu şiir tekniğine ilişkin dış bir terimle açıklamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   O şûhun cevher-i pür-şu'leyim tîg-ı nigâhında

   Dil-i uşşâkta Ekrem nice hûn-âbdan geçtim

   1O şuhun bakış kılıcındaki alev alev cevherim ben;

   2Ekrem, âşıkların gönlünde nice kanlı sudan geçtim.

   Konuşan kendini sevgilinin bakış kılıcındaki alevli cevher sayar. Âşıkların gönlünde nice kanlı sudan geçtiğini belirten son dize, kılıç ile kanlı gözyaşını aynı görüntüde birleştirir; kaynakta bulunmayan yapım tekniği eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle