Tanrı nasip etse sevgiliyle sarmaş dolaş olsam

Şair şeker dudaklı sevgiliyle sarmaş dolaş olmayı ölümden önceki en büyük dilek sayar. Güzellerin rakiplere meyli diken-gonca ve hazine-yılan ilişkileriyle açıklanır; sadık âşık siteme, pervane de ateşe razıdır. Son beyitlerde aşk acısı ahlaki öğüde döner: Ömer, geçen ömrünü fark edip bundan sonra Tanrı’ya yaraşır iyi işlerle iç içe olmaya çağrılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hak müyesser kılsa olsam yâr ile sarmaş dolaş

   Ol lebi sükker şîrin gütfâr ile sarmaş dolaş

   1Tanrı nasip etse sevgiliyle sarmaş dolaş olsam.

   2O şeker dudaklının tatlı sözüyle sarmaş dolaş olsam.

   Kavuşma dileği önce sevgilinin bedeniyle değil tatlı sözüyle sarılmayı ister. Şeker dudak ile şirin konuşma bir araya gelince Ömer’in özlediği yakınlık, dokunuş kadar işitmeye ve karşılıklı sohbete dayanır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gam yemezdim öldüğüme bu fenâ dünyâda ben

   Ölmeden olsam fem-i ruhsâr ile sarmaş dolaş

   1Bu geçici dünyada öldüğüme üzülmezdim,

   2Ölmeden önce o ağız ve yanakla sarmaş dolaş olsaydım.

   Ölümün kaçınılmazlığı değil, sevgilinin ağzı ve yanağına kavuşmadan gelmesi üzüntü sebebidir. Bir kez sarılmak gerçekleşse fani dünyadan ayrılık gam sayılmayacak; vuslat ömrün bütün hesabını kapatacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ekseriyyâ dilrübâlar meyli ağyâr üstüne

   Vâki’ olmuş vird-i gonce ol sebeb hâr üstüne

   1Gönül alan güzellerin çoğu rakiplere yönelir.

   2Bu yüzden goncanın sürekli sözü diken üzerine düşmüştür.

   Güzellerin rakiplere meyletmesi, goncanın dilinden düşmeyen sözün diken üzerine olmasına benzetilir. Diken çiçeğin doğal çevresi olduğu için rakip de güzelliğin yazgısına yerleşmiş kaçınılmaz bir komşu hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mâr-ı heftser giysû düşmüş genc-i ruhsâr üstüne

   Dâimâ mu’tâdı gencin mâr ile sarmaş dolaş

   1Yedi başlı yılan gibi saç, yanak hazinesinin üstüne düşmüş.

   2Hazinenin değişmez alışkanlığı yılanla sarmaş dolaş olmaktır.

   Yanağın parlaklığı hazine, üstüne dökülen kıvrımlı saç yedi başlı yılandır. Hazinelerin yılanla korunduğu inancı, sevgiliye erişimi engelleyen saçı hem süs hem korkutucu bekçi olarak anlamlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çeke gelmiş râh-ı yârda âşık-ı sâdık sitem

   Serini bezm-i mahabbette fedâ etmekte hem

   1Sadık âşık sevgili yolunda öteden beri sitem çeker.

   2Sevgi meclisinde başını feda etmeye de hazırdır.

   Sadık âşık yolda sitem çekmeyi aşkın eski kuralı kabul eder; hatta sevgi meclisinde başını vermeye hazırdır. Meclisin neşeli çağrışımı fedakârlıkla birleşerek hakiki katılımın ağır bedelini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şebde şem’in şevkına cevlân ederler dembedem

   Pervâneler her dem olur nâr ile sarmaş dolaş

   1Pervaneler gece boyunca mumun özlemiyle durmadan döner.

   2Her an ateşle sarmaş dolaş olurlar.

   Pervanelerin gece boyunca mum çevresinde dönmesi, özlemin hareketsiz bekleyiş olmadığını anlatır. Ateşle sarmaş dolaş olmak kavuşmanın aynı anda yanmak demek olduğunu, âşığın bu sonucu bilerek seçtiğini vurgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Mübtelâ-yı aşk olanlar hâlin anlar zârdan

   Bülbülün feryâdı hardan âşıkın ağyârdan

   1Aşka tutulanların hâlini, ağlayıp inleyen kişi anlar.

   2Bülbülün feryadı dikenden, âşığınki rakipten doğar.

   Aşk hâlini ancak kendisi de inleyen biri anlayabilir. Bülbülün dikenden, âşığın rakipten yakınması iki ayrı yarayı aynı yapıda buluşturur; her ikisi de sevdiği güzelliğe en yakın engelden acı çeker.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Goncayım ammâ garîbim derdimendim hârdan

   And edüp şâm ü seherde zâr ile sarmaş dolaş

   1‘Goncayım ama garibim, dertliyim dikenden’ der.

   2Yemin edip akşam sabah feryatla sarmaş dolaş olur.

   Goncanın kendi ağzından konuşması, zarif varlığın diken yüzünden garip ve dertli kalışını duyurur. Akşam sabah edilen yemin ve kesilmeyen feryat, aşk sıkıntısını günün tamamına yayılan bir sadakat ritmine dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Merd olan bu dehr-i fâni içre getürmez kesel

   Zârdan âzâdedir kalbine girmez hiç kesel

   1Yiğit kişi bu geçici dünyada tembellik göstermez.

   2Acizlikten uzaktır, gönlüne hiçbir gevşeklik girmez.

   Şiir burada aşk sahnesinden doğrudan ahlak alanına geçer: Yiğit kişi fanilik karşısında gevşemez. Acizlikten uzak durmak duygusuzluk değil, gönle tembellik sokmadan yapılması gereken işe yönelme gücüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Geçti ömrün kılmadın sen Hak’ka lâyık bir amel

    Ey Ömer şimdengeru hub kârile sarmaş dolaş

    1Ömrün geçti, Tanrı’ya yaraşır bir iş yapmadın.

    2Ey Ömer, bundan sonra güzel işlerle sarmaş dolaş ol.

    Ömer’in geçmiş ömrü Tanrı’ya yaraşır amel bakımından sorgulanır; vuslat özlemi tek başına yeterli görülmez. Nakarattaki ‘sarmaş dolaş’ son kez dönüştürülerek bedensel kavuşmanın yerine iyi işlerle sürekli beraberlik konur.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle