Bilinmez tįr-i cevr-i yāre ḫūn-ābı şerāb itsek

Redifi “itsek” olan bir şart gazeli: kanlı gözyaşı şaraba, gönül kebaba çevrilse de karşılık gelmez. Sitem seher yeline yöneltilir, rakipler kavuşma meyvesine dadanan kargalara benzetilir; kapanışta kucaklaşmak bir define tılsımını açmak kadar güç sayılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bilinmez tįr-i cevr-i yāre ḫūn-ābı şerāb itsek

   O ḫun-ḫˇāruñ yanında ḫāre geçmez dil kebāb itsek

   1Sevgilinin eziyet okuna kanlı suyu şarap etsek de değeri bilinmez;

   2o kan içicinin yanında gönlü kebap etsek taş kadar bile geçmez.

   Redif “itsek” daha ilk beyitte karşılıksız sunu kalıbını kurar: kanlı gözyaşı şaraba, gönül kebaba dönüştürülür. Kan içici sevgilinin sofrasında bu ikram taş kadar bile değer görmez ve şart kipi cevapsız kalır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bizi yād itmedi bir dem şemįm-i zülf-i dilberle

   Girįbān-ı ṣabā girse ele vāfir ʻitāb itsek

   1Sevgilinin zülfünün kokusuyla bizi bir an bile anmadı;

   2seher yelinin yakası elimize geçse de ona çokça sitem etsek.

   Sevgili bir an olsun anmadığı için sitem seher yeline yöneltilir: haberi taşıması gereken de, zülfün kokusunu getirmeyen de odur. “Girîbân” sözü yakaya yapışmayı somutlaştırır; azarlanan aracıdır, sevgili değil.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ḳomaz nev ‒ bāve-i vaṣlın resįde olmaġa aġyār

   Gülistān-ı emelden bāri terhįb-i ġurāb itsek

   1Rakipler kavuşmanın yeni meyvesinin olgunlaşmasına izin vermez;

   2öyleyse umut bahçesinden kargayı hiç değilse kovsak.

   Kavuşma bir meyveye benzetilince rakipler de bahçeye dadanan kargalar olur. Şair sevgiliyi değil umut bahçesini savunmayı ister; “bâri” sözcüğü isteği baştan küçültür ve yenilgiyi peşinen kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Döküp ķavl-i nücūmı taḫta-i gerdūne ey meh-rū

   Ġamuñdan çekdigim cevri bu şeb bir bir ḥisāb itsek

   1Ey ay yüzlü, yıldızların sözünü gök tahtasına döküp

   2gamından çektiğim eziyeti bu gece bir bir hesaplasak.

   Gece burada bir hesap defterine döner: yıldızların hükmü gök tahtasına dökülür, çekilen cefa tek tek sayılır. Müneccim işi ile âşık işi aynı masada birleşir; ay yüzlü sevgili hem hâkim hem sanık konumundadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   O sįm-endāmı āġūşa çeküp Yüsrį nezāketle

   Nola fetḥ-i ṭılsım-ı daḫme-i Efrāsiyāb itsek

   1Ey Yüsrî, o gümüş bedenliyi incelikle kucağa çekip

   2Efrasiyab'ın mezarındaki tılsımı açsak ne olur?

   Makta kucaklaşmayı define açma işine benzetir: Efrasiyab'ın mezarındaki tılsım ne kadar zorsa sevgiliye dokunmak da o kadar zordur. “Nezâketle” sözü bu güç fethin kaba kuvvetle değil incelikle deneneceğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle