Gürisnesi olur iḥżār-ı ḫˇān idinceye dek

Redifi “idinceye dek” olan beş beyit boyunca her şey bir bekleyişe asılır: sofra kurulana, hümâ yuva yapana, gam anlatılıp bitirilene ve lütuf oku yaya konana kadar. Sonunda ecel kaplanı, murat atının dizgininden önce yakaya yapışır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gürisnesi olur iḥżār-ı ḫˇān idinceye dek

   Ḳalur mıyuz bize çarḫ imtinān idinceye dek

   1Sofra hazırlanıncaya kadar aç kalır;

   2felek bize iyilik edinceye kadar bekler miyiz?

   Açlık ile sofra arasındaki mesafe gazelin bütün redifini kurar: “idinceye dek”. İlk mısra bekleyeni aç bırakır, ikincisi soruyu doğrudan feleğe çevirir; karşılık beklenmediği için soru bir sitem hâline gelir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İder remįmimi tekḥıl çeşm-i baḫtıma bād

   Beni hümā-yı merām āşiyān idinceye dek

   1Rüzgâr, çürümüş bedenimi talih gözümün sürmesi eder;

   2muradımın hüması beni yuva edininceye kadar.

   Rüzgârın çürümüş bedeni sürme yapması bekleyişi bir bozulma süreci olarak gösterir: remîm önce toza iner, sonra göze çekilir. Murat hümâsı yuvasını ancak bu tozun üstüne kurabildiği için kavuşma ile çürüme aynı cümlede toplanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ġubār olur ṭabaḳāt-ı ‒sipihriñ eczası

   Ḫulāṣa-i ġam-ı ḫattuñ beyān idinceye dek

   1Göğün katlarının parçaları toza dönüşür;

   2sevgilinin ayva tüylerinin gamını anlatıp bitirinceye kadar.

   Ölçek burada birden büyür: göğün katları toza dönüşürken anlatılmayı bekleyen şey yalnızca sevgilinin ayva tüyünün gamıdır. Kozmik yıkım ile en ince ayrıntı yan yana konunca gam, anlatılıp bitirilemediği için sonsuzlaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hezār zaḫm açılur sįnede miŝāl-i hedef

   Ḥadenġ-i luṭfun o meh der-kemān idinceye dek

   1Göğüste hedef gibi bin yara açılır;

   2o ay yüzlü sevgili lütuf okunu yaya koyuncaya kadar.

   Sîne hedef tahtasına dönüşür ve yara sayısı bine çıkar; oysa lütuf oku henüz yaya bile konmamıştır. Beklemenin kendisi yaralayan şeydir, atış değil — beyit ok ile yara arasındaki sırayı tersine çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Peleng-i deşt-i ecel devşürür girįbānın

   Kümeyt-i Kāmına Yüsrį ʻinān idinceye dek

   1Ecel çölünün kaplanı yakasını tutar;

   2Yüsrî murat atına dizgin vuruncaya kadar.

   Makta iki hayvanı karşı karşıya getirir: ecel çölünün kaplanı ile murat atı. Kaplan yakayı önce tutar, dizgin sonra vurulur; mahlas burada hitap değil özne olduğu için yarışı kaybeden de doğrudan şairin kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle