Hâlim Arzeylesem Gül Yüzlü Yâra

Âşık Ömer gül yüzlü, şeker dudaklı ve sarhoş gözlü sevgiliye hâlini anlatıp selam göndermek ister. Göz karası onu ele geçirir, rakipler araya girer; şair merhamet ister ve hasretin kıyamete kadar sürüp sürmeyeceğini sorar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hâlim arzeylesem gül yüzlü yâra

   Günbegün artmakta âh ü figanım

   1Hâlimi gül yüzlü sevgiliye anlatsam,

   2ahım ve feryadım günden güne artıyor.

   Hâli arz etme düşüncesi henüz koşuldur; feryat ise fiilen büyümektedir. Gül yüzün neşesi ile artan ah karşılaşır ve sevgilinin cevabı beklenen temel mesele olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Lûtfedüp selâmım alır mı bilmem

   Mevlâ’m ana insaf verir mi bilmem

   1Lütfedip selamımı alır mı, bilmem;

   2Mevla ona insaf verir mi, bilmem.

   Selamın alınması en küçük karşılık ölçüsüdür, fakat bu bile kesin değildir. İnsaf doğrudan sevgiliden değil Allah’ın vereceği bir özellik olarak istenir; umut ilahî müdahaleye bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Selâm olsun ol gül yüzlü yârıma

   Azmedüp bir dâmen sînem üstüne

   1O gül yüzlü sevgilime selam olsun;

   2kararlılıkla bir etek göğsümün üstüne [yüzey kapalı].

   İlk dize açık ve temiz bir selam gönderir. İkinci dizedeki “azmedip bir dâmen” yapısı eylemi tamamlamadığından örtü, sarılma veya yolculuk gibi bir olay eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Lebi sükker ol gözleri mestime

   Salınıp bin nazla gelir mi bilmem

   1Şeker dudaklı, sarhoş gözlü sevgilime;

   2bin nazla salınarak gelir mi, bilmem.

   Dudak tat, göz sarhoşluk, yürüyüş naz üretir; sevgili üç duyusal özellikte belirir. Gelme ihtimali yine “bilmem”le askıda bırakılır ve beklenti kesin müjdeye çevrilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yârımın elinde aldır lâlesi

   Rakiptir beyleri Hak’tan bulası

   1Sevgilimin elinde kırmızı lale var;

   2rakip olan beyler cezalarını Allah’tan bulsun.

   Eldeki kırmızı lale güzellik ve kan çağrışımını taşır. Rakiplere beddua doğrudan şiddet istemek yerine hükmü Hakk’a bırakır; âşığın kıskançlığı dinî adalet diline yönelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Aldı beni gözlerinin karesi

   Bana ettiklerin bulur mu bilmem

   1Gözlerinin karası beni ele geçirdi;

   2bana yaptıklarının karşılığını bulur mu, bilmem.

   Göz karası âşığı alan etkin kuvvettir. İkinci dize hesabın görülüp görülmeyeceğini sorar; sevgili suçlanır ama cezası kesin ilan edilmez ve hüküm geleceğe bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Der ki Âşık Ömer bilmezem noldum

   Merhamet kıl bana işte ben öldüm

   1Âşık Ömer der ki: Ne olduğumu bilmiyorum;

   2bana merhamet et, işte öldüm.

   Mahlasla birlikte benlik bilgisi çözülür; aşk kişiyi kendine yabancılaştırmıştır. Ölüm sözü merhamet çağrısını en yüksek aciliyet düzeyine çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Yârın hasretinden sararıp soldum

   Hasret kıyâmete kalır mı bilmem

   1Sevgilinin hasretiyle sararıp soldum;

   2bu hasret kıyamete kalır mı, bilmem.

   Sararıp solmak âşığı canlı bir bitkiden kuruyan bedene dönüştürür. Hasretin kıyamete uzama ihtimali zaman ölçeğini aşırı büyütür; kavuşma bu dünyada gerçekleşmeyebilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle