Hasretle Ciğerim Eyledin Pürhûn

Şair hasret ve ayrılığın ciğerini kana buladığını söyler; sevgiliyi güzellerin önderi ve yıkık gönlün mimarı diye çağırır. Verilen sözün unutulmasını sorgular, kara ah dumanını arşa çıkarır ve rakibi sevindirmeden dönmesini ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hasretle ciğerim eyledin pürhûn

   Derd-i firâkınla olmuşam zebun

   1Hasretle ciğerimi kana buladın;

   2ayrılık derdinle güçsüz düştüm.

   Hasret bedende kanlı bir yaraya, ayrılık ise gücü tüketen sürekli bir derde dönüşür. Pürhûn ile zebun sözcükleri ilk birimde hem yaralanmayı hem iradenin zayıflamasını birlikte kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eğlenme hûpların serdârı tez gel

   Harâbe gönlümün mi’mârı tez gel

   1Gecikme, güzellerin önderi; çabuk gel.

   2Yıkık gönlümün mimarı, çabuk gel.

   Sevgili hem güzellerin serdarı hem harap gönlü onaracak mimardır. Askerî önderlik ile yapı kurma gücü birleşir; “tez gel” tekrarı onarımın ertelenemeyecek kadar acil olduğunu duyurur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Böyle midir her dem âşıka kârın

   Bu mudur benimle ahd ü ikrârın

   1Âşığa her zaman yaptığın bu mudur?

   2Benimle verdiğin söz ve ant böyle miydi?

   İki soru sevgilinin davranışını hem genel âşıklık töresine hem özel sözleşmeye göre yargılar. Kâr, ahit ve ikrar kelimeleri aşkı hesap ve bağlılık düzeni içinde sorgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yoğ imiş zerrece namûs ü ârın

   Unuttun mu kavl ü karârı tez gel

   1Demek sende zerre kadar namus ve utanma yokmuş;

   2sözünü ve kararını unuttun mu? Çabuk gel.

   Suçlama sertleşerek utanma duygusunun yokluğuna kadar varır. Ardından gelen soru kesin hükmü biraz geri açar: belki sevgili bütünüyle vefasız değil, yalnız verdiği sözü unutmuştur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Senden ayrılalı ey yüzü Mâh’ım

   Yeter karâr oldu eğlenme şâhım

   1Senden ayrılalı, ey ay yüzlüm,

   2beklemek yeter; gecikme, ey şahım.

   Ay yüzlü ve şah hitapları sevgiliyi göksel ve hükmeden bir konuma çıkarır. Buna karşılık konuşan bekleyişin sınırına geldiğini bildirir; övgü ile sabırsız uyarı aynı birimde yan yana durur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Arş’a çıktı gitti dûd-i siyâhım

   Artmakta gönlümün efkârı tez gel

   1Kara dumanım yükselip arşa çıktı;

   2gönlümün düşünceleri artıyor, çabuk gel.

   İçteki ah kara dumana dönüşüp göğün en yüksek katına ulaşır. Duman yükseldikçe efkâr da çoğalır; sevgilinin gecikmesi kişisel sıkıntıyı kozmik ölçekte görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Anca çektim râh-ı gamında cefâ

   Hûpların şâhısın ahde kıl vefâ

   1Gam yolunda bunca eziyet çektim;

   2güzellerin şahısın, verdiğin söze vefa göster.

   Râh-ı gam aşkı uzun ve acılı bir yol olarak kurar. Sevgiliye yeniden şah denmesi yalnız övgü değildir; yüksek mevki, ahde sadakat sorumluluğunu da beraberinde getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Müyesser olaydı süreydim safâ

   Güldürme bendene ağyârı tez gel

   1Kısmet olsa da sevinç sürsem;

   2rakibi kuluna güldürme, çabuk gel.

   Safaya erişme dileği henüz gerçekleşmemiş bir ihtimaldir. Rakibin gülmesi âşığın aşağılanması demektir; sevgilinin gelişi hem sevinç sağlayacak hem bu kamusal yenilgiyi önleyecektir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer murâdın bulmak dilersen

   Âşık’ın duâsın almak dilersen

   1Ey Ömer, muradını bulmak istiyorsan,

   2âşığın duasını almak istiyorsan...

   Mahlaslı kapanışta sözün yönü kısa süreliğine kendine öğüt verir gibi görünür. Murada erişmek ile dua almak aynı koşula bağlanır; son iki dize sevgilinin geri dönmesini bu ahlaki çağrıyla temellendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Keyfiyet-i hâlden bilmek dilersen

    Gittiğin yerlerden tez varı tez gel

    1Hâlimin nasıl olduğunu bilmek istiyorsan,

    2gittiğin yerlerden tez dön, çabuk gel.

    Hâlin bilgisi uzaktan edinilemez; sevgilinin bizzat dönmesi gerekir. “Tez var, tez gel” yoğun tekrarı şiirin bütün çağrılarını tek bir harekette toplar ve bekleyişi dönüş talebiyle kapatır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle