Hayâli ârızın bağı gönülde gülizarımdır

Gönlü bir gül bahçesine çeviren gazel. Ama bahçedeki güller açılmıyor, açanlar soluyor; sonunda emanet edilen tek şey bir yadigâr oluyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hayâli ârızın bağı gönülde gülizarımdır

   Açıldı dağlar kim sînede evvem beharımdır

   1Yanağının hayali gönlümde bir gül bahçesidir;

   2göğsümde açılan yaralar benim ilk baharımdır.

   Yara ile çiçek aynı fiile bağlanıyor: “açılmak”. Şair göğsündeki yanık izlerini baharın açılışı sayıyor — acı bir mevsime dönüşüyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Güli ümmidim açılmaz açıldı soldu hep güller

   Bu gülşende figandan bihaber ancak nigârımdır

   1Umut gülüm açılmaz; bütün güller açıldı ve soldu.

   2Bu bahçede feryadımdan habersiz olan yalnız sevgilimdir.

   Bahar tamamlanıyor ve umut gülü hiç açılmıyor. Son dizedeki habersizlik en ağır ceza: bütün bahçe duyuyor, duyulması gereken kişi duymuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hikâyettir sana şerhi derunumdan değil şevka

   Senin aşkınla yanmak tabemahşer iftiharımdır

   1İçimi anlatmam sana bir hikâyedir, coşkudan değil;

   2senin aşkınla yanmak mahşere kadar övüncümdür.

   İtiraf bir hikâye olarak nitelendiriliyor — yani dinleyen için ciddi değil. Ama şair yanmayı bir onur sayıyor ve süreyi mahşere kadar uzatıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Neden küstün bilir hep cürmün inkâr eylemez âşık

   Sebep bu infiale naleî bî ihtiyarımdır

   1Neden küstüğünü âşık bilir, suçunu inkâr etmez;

   2bu kırgınlığın sebebi elimde olmayan iniltimdir.

   Suç kabul ediliyor ve tarif ediliyor: elde olmayan bir inilti. Âşığın kusuru sessiz kalamamak — ve bu, kusurların en savunulamaz olanı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Salın ey nahli nâzım gel nolur bir kerre serv âsa

   Sarayındır bu gönlüm ande eşkim cuyibarımdır

   1Ey naz fidanım, gel ne olur bir kez servi gibi salın;

   2bu gönül senin sarayındır, gözyaşım da oranın ırmağı.

   Gönül bir saraya, gözyaşı o sarayın ırmağına dönüşüyor. Sevgiliye bir kez salınması için yapılan rica, mimarî bir davete benziyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Emanet eyledim bir tahfecik ol şahı hubane

   Gönül derler anın adına Leylâ yadigârımdır

   1O güzeller şahına küçük bir armağan emanet ettim;

   2adına gönül derler Leylâ, benim yadigârımdır.

   Mahlas beytinde şair gönlünü bir emanet, bir yadigâr olarak veriyor. Gazel boyunca kurulan bahçe ve saray sonunda küçücük bir armağana indirgeniyor — ve o armağan geri istenmiyor, bırakılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle