Hilâl Ebruların Şekl-i Meddini

Hilal kaş ve zülüf, âşığın boyunu büken, onu karanlığa ve gurbete süren güçlerdir. Gönle tövbe öğütlenirken Ömer sevgiliden merhamet ister; güzellik gururuna karşı ruhun gerçek âşıklara ait olduğunu söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hilâl ebrûların şekl-i meddini

   Sehhar-i cevr ile büker kaddini

   Çekenler sîneye teslîm eder rûh

   Kal’a-i visâle bulunca fütûh

   1Hilal kaşlarının uzanan biçimi

   2Cefa büyüsüyle âşığın boyunu büker.

   3Onları göğsüne çekenler ruhunu teslim eder,

   4Kavuşma kalesini fethedinceye kadar.

   Hilal kaşların uzun çizgisi sevgilinin güzelliğini yazıya benzetir, fakat bu yazı cefa büyüsüyle âşığın boyunu büker. Kaşı göğse çekmek ruhu teslim etmeye kadar gider; kavuşma bir kalenin uzun ve ölümcül fethi olarak düşünülür.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gönül aşkın ile erdi ülfete

   Hayâl-i zülfünle düşen zulmete

   Belâlı başımı saldı gurbete

   Ne ay ü gün görür ne şâm ü sabûh

   1Gönül senin aşkınla yakınlık kurdu.

   2Zülfünün hayaline kapılıp karanlığa düştü.

   3Belalı başımı gurbete saldı.

   4Artık ne ayı ve günü görür ne akşamı ve sabahı.

   Gönül aşkla yakınlık bulduğu anda zülfün hayali onu karanlığa düşürür ve başı gurbete sürer. Ay, gün, akşam ve sabahın birlikte görünmez olması, mekân kaybını zaman kaybına da çevirir; âşık yönünü ve vaktini seçemez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mekr eden ruhleri âli değildir

   Bizimle ol lâübâli değildir

   Gamzeler fitneden hâli değildir

   Sayd-ı câna peyler bu gürûh gürûh

   1Hile eden yüzler yüce değildir.

   2Bizimle gelişigüzel davranan o değildir [özne bağı kapalı].

   3Gamzeler fitneden uzak değildir.

   4Bu topluluklar can avına art arda nişan alır.

   Hileci yüzlerin yücelikten yoksun oluşu ahlaki hüküm taşırken gamzeler doğrudan fitne üretir. Can avına takım takım yönelen bakışlar, sevgilinin tek bir kişiye değil bütün âşıklara karşı örgütlü avcı kuvveti gibi görünmesini sağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ey gönül hazer kıl baht-ı bî ferden

   Eğer kadir isen aşk-ı dilberden

   Çıkarır âkıbet yolunu serden

   Fâriğ ol tevbeni ide gör Nasûh

   1Ey gönül, ışıksız bahttan sakın.

   2Eğer sevgilinin aşkına gücün yetiyorsa [devam bağı kapalı],

   3Sonunda yolunu başından çıkarır [deyim yüzeyi kapalı].

   4Vazgeç ve Nasuh gibi içten tövbe et.

   Gönle ışıksız bahttan sakınması söylenir; aşk gücüne ilişkin ikinci dize ile yolun baştan çıkması arasındaki bağ tam kapanmaz. Açık öğüt Nasuh tövbesidir: âşık bu tehlikeli yoldan yüzeysel değil içten ve geri dönülmez biçimde vazgeçmelidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ömer bîçâreni ağlatma canım

   Hüsne gururlanıp deme filânım

   Hublar şâhı isen rûh-i revânım

   Gerçek âşıkların yeridir bu rûh

   1Canım, biçare Ömer’i ağlatma.

   2Güzelliğinle gururlanıp ‘ben falancayım’ deme.

   3Güzellerin şahı olsan da ey yürüyen ruhum,

   4Bu ruh gerçek âşıkların yeridir.

   Ömer’i ağlatmama isteği sevgilinin güzellik gururuna karşı tevazu öğüdüyle birleşir. Güzeller şahı olmak bile ruh üzerinde sınırsız mülkiyet sağlamaz; son dize ruhu gerçek âşıkların ortak yeri sayarak tekil sevgili iktidarını sınırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle