Hızır Paşa’nın zulümü var ise

Sivas valisine karşı kendi âhından başka silahı olmayan bir sesin, darağacı kararını padişah gücüyle Allah arasındaki hesaba çevirdiği dört dörtlüklük deyiş.

1. 1

   Hızır Paşa’nın zulumu var ise

   Ne yapayım benim de bir âhım var

   Senin tuğlu pâdişâhın var ise

   Benim arkam kal’em bir Allah’ım var

   Günümüz Türkçesi +

   1Hızır Paşa’nın elinde zulüm gücü varsa

   2ne yapayım, benim de bir âhım var.

   3Senin tuğlu bir padişahın varsa

   4benim arkam ve kalem bir Allah’ımdır.

   Dörtlük yorumu +

   Karşılaştırma bir denklem gibi kuruluyor: paşanın zulmüne karşı bir ‘âh’, padişahın tuğuna karşı bir Allah. Elinde ordu olmayan adam ölçüyü kendine çekmek için silah değil merci değiştiriyor.

2. 2

   Şol icrâ tanrısı yatmaz uyumaz

   Kimsenin hakkını kimsede komaz

   Hünkâr sağır olmuş ünümü duymaz

   Ma’sumlar boğdurur pâdişahım var

   Günümüz Türkçesi +

   1Hükmünü yürüten o Tanrı ne yatar ne uyur.

   2Kimsenin hakkını bir başkasında bırakmaz.

   3Padişah sağır olmuş, benim sesimi duymuyor.

   4Suçsuzları boğduran bir padişahım var.

   Dörtlük yorumu +

   Uyumayan Tanrı ile sağır padişah karşı karşıya getiriliyor; birinin uyanıklığı ötekinin duymamasını daha ağır kılıyor. ‘Pâdişahım var’ sözü ise sahiplenme değil, teslim edilmiş bir kaderin adı.

3. 3

   Gönül verdim ikrar verdim Hayder’e

   Geçmem beni etseler pâre pâre

   İrâfızî deye çektiler dâre

   Acab benim bunda ne günâhım var

   Günümüz Türkçesi +

   1Gönlümü verdim, sözümü Hayder’e bağladım.

   2Beni parça parça etseler bile bu sözden geçmem.

   3‘Râfızîdir’ diyerek darağacına çektiler.

   4Acaba benim burada ne günahım var?

   Dörtlük yorumu +

   İdam gerekçesi bir suç değil bir ad: ‘râfızî’. Şair suçlamayı tartışmıyor, günahını soruyor; parçalanmayı kabul ederken sözünden dönmeyi hesaba bile katmıyor.

4. 4

   Pîr Sultan Abdal’ım yedullahımız

   Bâtına hükm eder pâdişâhımız

   Sâhib çıkar miskin kul Allahımız

   Şefâat edecek güzel şâhım var

   Günümüz Türkçesi +

   1Ben Pir Sultan Abdal’ım; dayanağımız Allah’ın elidir.

   2Bizim padişahımız görünmeyen tarafa hükmeder.

   3Allah’ımız kimsesiz kuluna sahip çıkar.

   4Bana şefaat edecek güzel bir şahım var.

   Dörtlük yorumu +

   İki padişah şiir boyunca yarıştıktan sonra son dörtlükte biri kazanıyor: hükmü ‘bâtına’ yürüyen. Görünen dünyada asılan adam, hesabı öteki tarafa taşıyarak infazı geçersiz saymıyor ama yetkisiz kılıyor.