Hû diyelüm gerçeklerin demine

Cem meclisini açan bir nefes. Dört bent art arda neyin “sayıldığını” tanımlar: erenlerin demi, sözün çokluğu, eksiğini bilenin yeri, dedikoducunun yolu. Sayma fiili boyunca değer ölçüsü sürekli görünenden içeriye kaydırılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Hû diyelüm gerçeklerin demine

   Gerçeklerin demi nurdan sayılır

   On iki imamın giren bezmine

   Muhammed Ali’ye yardan sayılur

   1Hû diyelim gerçeklerin demine,

   2gerçeklerin demi nurdan sayılır.

   3On iki imamın meclisine girene,

   4Muhammed Ali'ye yâr sayılır.

   Nefes bir çağrıyla açılıyor: “Hû” zikir sesi, “dem” hem an hem meclis hem içilen. Redif “sayılır” bir muhasebe dili kuruyor; şiir boyunca neyin neye denk yazıldığını söyleyecek. İlk denklik burada: meclise girmek dostluk hanesine yazılır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Üç gün imiş şu dünyanın safası

   Safasından artık imiş cefası

   Gerçek erenlerin nutku nefesi

   Biri kırktır kırkı birden sayılur

   1Şu dünyanın tadı üç günmüş,

   2cefası tadından fazlaymış.

   3Gerçek erenlerin sözü nefesi,

   4biri kırktır, kırkı birden sayılır.

   İlk iki dize dünyayı bir hesapla tartıyor ve zarar yazıyor: üç gün safa, ondan fazla cefa. Son iki dize karşı tarafı koyuyor — erenlerin sözünde tek çokla, çok tekle aynı. Kırk sayısı Kırklar Meclisi'ne göndermedir; ayrı gövdelerin tek can sayılması.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gerçek âşık menzilinde durursa

   Çırağ gibi yanup şem’i erirse

   Eksikliğin kendözünde bilirse

   Ol âciz olsa da erden sayılur

   1Gerçek âşık durması gereken yerde durursa,

   2kandil gibi yanıp mumu eriyorsa,

   3eksikliği kendi içinde arıyorsa,

   4güçsüz olsa da er sayılır.

   Üç şart bir hükme bağlanıyor: yerini bilmek, tükenerek ışık vermek, kusuru dışarıda değil kendinde aramak. Üçüncü dize bendin ağırlık merkezi. Son dize ölçüyü tersine çeviriyor — erlik güçten değil, aczin kabulünden geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şah Hatâyî ider Bağdattır vatan

   İkilükten geçüp birlüğe yeten

   Erenler yoluna kıyl ü kal katan

   Yolu dikenlidür hardan sayılur

   1Şah Hatâyî der: vatan Bağdat'tır;

   2ikilikten geçip birliğe erenin.

   3Erenler yoluna dedikodu katanın

   4yolu dikenlidir, diken sayılır.

   Mahlas bendi Bağdat'ı vatan sayar. Son iki dize bendi bir uyarıya çevirir: erenler yoluna boş söz katan kişinin yolu dikenli sayılır. Yorum, kaynakta verilmeyen biyografik veya siyasî bir sebep ileri sürmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle