Dünyada bin can acısı çekmeye razıydım

Şair bin can acısına razı olduğunu, fakat sevgilinin kaybına dayanamadığını söyler. Feleğin servi boylu sevgiliyi almasıyla dolap gibi inleyip gözyaşı döker; feryadını meleklerin ve insanların işitmesini ister. Kıyamete kadar sürecek hasret içinde başka bir güzel bulamayacağını ve kurtuluş ummadığını anlatır; son beyitte sabrın imkânsızlığını, dünyada kavuşamadan ebedî ayrılığa kaldığını bildirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kail idim çekmeğe âlemde bin can acısın

   Âh nolaydı görmeyeydim bâri cânan acısın

   1Dünyada bin can acısı çekmeye razıydım.

   2Ah, ne olurdu da hiç değilse sevgilinin acısını görmeseydim.

   Bin ayrı can acısına razı olan şair, sevgilinin acısını bunların hepsinden ağır tutar. İlk karşılaştırma, fiziksel ölüm ihtimaliyle sevilen kişiyi yitirmenin yasını ölçer ve ikinciyi dayanılmaz kılar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir boyu serv-i revânım var idi aldı felek

   Bana mı gördü sezâ bilmem bu hicran acısın

   1Yürüyen servi boylu bir sevgilim vardı; felek onu aldı.

   2Bu ayrılık acısını neden bana uygun gördü, bilmiyorum.

   Servi gibi yürüyen sevgili felek tarafından alınmıştır; kayıp açıkça kaderin eylemine bağlanır. Şair ayrılığın neden kendisine uygun görüldüğünü sorarak ölüm karşısındaki adaletsizlik duygusunu dile getirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Geç bulup tez yavı kıldım ol perî ruhsârımı

   İnleyüp dolâb veş döksem gözümden âbımı

   1Onu geç buldum, çabucak yitirdim; o peri yüzlümü kaybettim.

   2Dolap gibi inleyip gözümden suyumu döksem

   Sevgilinin geç bulunup çabuk yitirilmesi, kısa kavuşmanın acısını keskinleştirir. Su dolabı gibi döne döne inlemek ve gözden su dökmek, yasın beden hareketiyle gözyaşını tek düzenekte birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Firkat ü derd ü elemle gûş edüp feryâdımı

   Gökte hep cümle melâik yerde insan acısın

   1Ayrılık, dert ve elemle feryadımı işitsin

   2Gökteki bütün melekler ve yerdeki insanlar acısın.

   Feryadın gökte melekler, yerde insanlar tarafından duyulması istenir. Acı kişisel sınırı aşarak bütün yaratılmışların tanıklık edip merhamet göstermesi gereken evrensel bir kayba dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hasretiyle haşredek tâ âh ü vâveylâ kılam

   Ben anın gibi gül-i ra’nâyı yâ kande bulam

   1Hasretiyle kıyamete kadar ah edip feryat edeyim.

   2Onun gibi güzel bir gülü nerede bulabilirim?

   Hasretin kıyamete kadar uzaması, yas için dünyadaki zamanın yetmeyeceğini söyler. Kaybedilen güzel gülün eşsizliği, başka bir sevgili bulma ihtimalini daha soru anında ortadan kaldırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ummazam şimdengeru bir veçhile iflâh olam

   Nitekim gördü gönül ol şûh-i hûban acısın

   1Bundan sonra hiçbir biçimde kurtuluşa ereceğimi ummuyorum.

   2Gönül, o güzeller güzelinin acısını gördüğünden beri böyledir.

   Şair bundan sonra iyileşme ummadığını kesin biçimde belirtir. Gönlün güzeller güzelinin acısını görmesi yalnız geçmişteki olayı anmaz; gelecekteki bütün kurtuluş yollarını da kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Ömer sabreylemek mümkin mi hiç bu firkate

   İrmedim dâr-ı fenâda şöyle bir kez vuslate

   1Ey Ömer, bu ayrılığa sabretmek hiç mümkün mü?

   2Geçici dünyada bir kez olsun kavuşmaya erişemedim.

   Mahlaslı soru, böylesi bir ayrılıkta sabrın mümkün olup olmadığını doğrudan tartar. Geçici dünyada bir kez bile kavuşamamak, sabırsızlığı ahlaki bir kusur değil yaşanmamış mutluluğun sonucu yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Gayri kaldım yârım ile tâ kıyâmet hasrete

   Rahma gelsin de bana kâfir müselmân acısın

   1Artık sevgilimle kıyamete kadar hasret içinde kaldım.

   2İster kâfir ister Müslüman olsun, herkes bana merhamet edip acısın.

   Kıyamete kadar sürecek hasret, sevgiliyle ayrılığın ölümden sonra da kapanmayacağı korkusunu taşır. Son dizede din ayrımı olmaksızın herkesten merhamet istenmesi, yası ortak insanlık duygusuna açar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle