Kâri'lerime

Rübâb-ı Şikeste'nin okura seslenen ithaf manzumesi. Fikret kitabını hiç tanımadığı okurlara sunar ve karşılık olarak yalnız iki üç damla gözyaşı ister; kendi şiirini bir eser değil, herkesin ortak elemine tutulmuş küçük bir yansıma sayar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Size, ey bilmediğim, görmediğim kâri'ler,

   Size ithâf ile neşreyliyorum bunları ben,

   Size ithâf ile; zira, ne için ketmedeyim,

   1Size, ey bilmediğim, görmediğim okurlar,

   2size ithaf ederek yayımlıyorum bunları ben,

   3size ithaf ederek; çünkü, niye gizleyeyim,

   Kitabın ilk sözü okura değil, okurun bilinmezliğine söyleniyor: “bilmediğim, görmediğim” sıfatları ithafı bir tanıdığa değil boşluğa yöneltiyor. “Size ithâf ile” iki kez tekrarlanıp üçüncü dizede bir itirafa dönüşüyor; demek şairin bir beklentisi var ve o beklenti gizlenecek cinsten.

   Bütün üçlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   O sizin görmediğim, bilmediğim gözleriniz

   Safha-i şi'rime ibzâl-i nigâh eylerken

   Belki bir noktada birden durarak, velvelesiz

   Gösterişsiz iki üç katrecik îsâr eyler...

   Ben bu ümmîd ile teşyî'-i hayât etmedeyim.

   1o sizin görmediğim, bilmediğim gözleriniz

   2şiirimin sayfasına bakışlarını bol bol dökerken

   3belki bir noktada birden durup, gürültüsüz,

   4gösterişsiz iki üç damlacık bağışlar...

   5Ben bu umutla hayatı uğurlayıp duruyorum.

   İlk bentteki sıfatlar burada tersine dönüyor: görmediği gözler görme işini üstleniyor. Bakış şiir sayfasına “ibzâl” ediliyor, yani savurganca harcanıyor; ama beklenen karşılık savurgan değil, iki üç damla. Fikret bütün ömrünü uğurlamayı bu kadar küçük bir ödüle bağlıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İki üç katre-i şefkat... Bu tesellî yetişir;

   Şu cedel-gâh-ı mukassîde bütün hüsrânla,

   Bütün âlâm u fecâyile geçen günlerimin

   İki üç katredir ancak silecek mâtemini.

   1İki üç damla şefkat... Bu teselli yeter;

   2şu iç karartan kavga meydanında bütün hüsranla,

   3bütün acılar ve felaketlerle geçen günlerimin

   4yasını silecek olan ancak iki üç damladır.

   Hesap açıkça yapılıyor: bir ömür dolusu hüsrana karşılık iki üç damla. Ölçü elbette tutmaz, ama şair tutmasını da beklemiyor. “Ancak” kelimesi iki anlamı birden taşıyor — hem “yalnızca bu kadarı” hem “ancak bununla”; azlık, tek çare olduğu için yeterli sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Siz ki en doğru gören bir nazar-ı vicdânla

   Tâ uzaktan bana bakmaktasınız, müstağnî

   Tuhfe-i mahmidetimden... Ne samîmiyettir

   O bakış çehre-i eş'ârıma sâkin sâkin!

   1Siz ki en doğru gören bir vicdan bakışıyla

   2ta uzaktan bana bakmaktasınız, aldırmadan

   3benim övgü armağanıma... Ne içtenliktir

   4o bakış, şiirlerimin yüzüne sakin sakin düşen!

   Okurun bakışı burada bir vicdan bakışı sayılıyor ve tam da hiçbir şey istemediği için değerli: okur şairin “tuhfe-i mahmidet”inden, yani övgü armağanından müstağnîdir. Karşılıksız olan bakışın içtenliği, karşılık uman şiirin mahcubiyetini de örtüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hepsi bunlar, bu yazılmış, unutulmuş şeyler

   O samîmiyetle meczûb olarak toplanıyor;

   1Bunların hepsi, bu yazılmış, unutulmuş şeyler

   2o içtenliğe kapılmış gibi bir araya toplanıyor;

   İki dizelik bu ara, kitabın kendi tarifi: “yazılmış, unutulmuş şeyler”. Fikret derlemesini bir eser değil bir birikinti gibi anıyor. Toplayan da şairin iradesi değil, dışarıdan gelen o içtenlik; kitabın öznesi okura devrediliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kim bilir, belki içinden biri âlâmınızın,

   - Evet, âlâmınızın; çünkü elemden hâlî

   Yaşayan yok... Buna bîçâre beşer katlanıyor! -

   Belki bir ma'kes-i nâçîzi olur; en âlî

   Yaşayanlar bile hissetmede en müstahkar

   Yaşayanlar gibidir... Aynı çamurdan bu yığın!

   1Kim bilir, belki acılarınızdan biri için,

   2— evet, acılarınızdan; çünkü elemsiz

   3yaşayan yok... Buna zavallı insan katlanıyor! —

   4belki değersiz bir yankı olur; en yüce

   5yaşayanlar bile duyuşta en hor görülen

   6yaşayanlar gibidir... Aynı çamurdan bu yığın!

   Ara söz acının yalnız şaire değil bütün insanlara ait olduğunu söyler. Şair kitabına en fazla başkasının acısını yansıtan ‘nâçiz bir ma'kes’ payesi verir; ardından cümle ‘en âlî yaşayanlar’ ile ‘en müstahkar yaşayanlar’ı duyuşta eşitler. Karşılaştırmanın öznesi ve yüklemi aynı okuma kartında tamamlanır; ‘aynı çamur’ sözü bu eşitliği kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle