Karşıki Karlıca Dağı Gördün Mü

Eriyen karlı dağ ve akan su üzerinden zamanın aşındırıcı gücünü gösteren Hatâyî, göğü dört köşeli bir çadıra benzeterek tabiatı kuşatan kudrete yönelir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Karşıki karlıca dağı gördün mü

   Yoldurmuş eyyamın eriyüp gider

   Akan sulardan sen ibret aldın mı

   Yüzünü yerlere sürüyüp gider

   1Karşıdaki karla örtülü dağı gördün mü?

   2Zaman onu yıpratmış; eriyip gidiyor.

   3Akan sulardan ibret aldın mı?

   4Yüzünü yerlere sürerek akıp gidiyor.

   Dağ ilk bakışta kalıcı görünürken zaman onu ‘yolmuş’, karını suya çevirmiştir. Akan suyun yüzünü yere sürmesi hem erime hareketini görünür kılar hem secdeyi çağrıştırır. İki soru, manzarayı seyretmekle yetinmeyip geçicilikten ibret çıkarma çağrısı yapar.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kadirsin hey ulu şahım kadirsin

   Her nereye baksam anda hazırsın

   Üstümüzde dört köşeli çadırsın

   Cümlemizi birden bürüyüp gider

   1Güç sahibisin, ey ulu şahım, güç sahibisin.

   2Nereye baksam orada hazır bulunursun.

   3Üstümüzde dört köşeli bir çadır gibisin.

   4Hepimizi birden sarıp örtüyorsun.

   Dağ ve sudan sonra hitap doğrudan ulu şaha yönelir. Her yerde hazır bulunma düşüncesi göğün dört köşeli çadır imgesiyle somutlaşır; bu çadır tek bir kişiyi değil ‘cümlemizi’ örter. Tekrarlanan ‘kadirsin’, kuşatan varlığın kudretini dörtlüğün başına ve sonuna yayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sıra sıra gelen ol ulu kuşlar

   Sırlı olur yakmaz anı güneşler

   Evvel ezel meyva veren ağaçlar

   Anlar da kalmayub çürüyüb gider

   1Ardı ardına gelen o ulu kuşlar

   2Gizlidir; güneşler onları yakmaz.

   3Başlangıçtan beri meyve veren ağaçlar

   4Onlar da kalmayıp çürüyerek gider.

   Sıralı kuşlar güneşin yakamadığı sırla korunurken çok eskiden beri meyve veren ağaçlar çürümekten kurtulamaz. Dörtlük kalıcılığı yaşa ya da verime bağlamaz: kuşların sırrı açıklanmaz, ağaçların sonu ise açıkça söylenir. ‘Gider’ sözü ilk dörtlüğün eriyen suyuna geri döner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Derindir bizim deryâmız boylanmaz

   Bin bir kelâm desem biri anlanmaz

   Kişi ikrarsız yulara bağlanmaz

   Yuları koynunda yürüyüp gider

   1Bizim denizimiz derindir, derinliği ölçülemez.

   2Bin bir söz söylesem biri anlaşılmaz.

   3İnsan ikrar vermeden yulara bağlanmaz.

   4Yuları koynunda taşıyarak yürüyüp gider.

   Deryanın boylanamaması yolun bilgisinin ölçüye gelmediğini, bin bir sözün anlaşılmaması da dilin bu derinlik karşısındaki yetersizliğini belirtir. İkrar ile yular arasında bağ kurulsa da son dizedeki ‘yuları koynunda’ okuması kapalıdır; modern satır yalnız nesnenin taşındığını söyler, işlevini kesinleştirmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ŞAH HATAYİM söyler sözü özünden

   Dervişlerini sakınur gözünden

   Olur olmaz münkirlerin sözünden

   Esriyip gönlümüz farıyıp gider

   1Şah Hatâyî sözünü içinden geldiği gibi söyler.

   2Şah, dervişlerini gözünden sakınır.

   3Gelişigüzel inkârcıların sözleri yüzünden

   4Gönlümüz kendinden geçip yorularak gider.

   Mahlas dörtlüğü sözü doğrudan şairin özüne bağlar. Dervişleri gözünden sakınmak onları en değerli organ gibi korumayı anlatırken münkirlerin gelişigüzel sözü dış baskıyı kurar. Son dizede gönül bu sözlerle önce kendinden geçer, sonra farır: ‘farımak’ ferahlamak değil yorulup bitkin düşmektir. İnkârcıların gelişigüzel sözü gönlü hem coşturur hem yıpratır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle