Kıldı âfâkı münevver tal‘at-ı rahşân-ı ‘îd

Bayramın parlak yüzü ufukları ve insanları süsler; sevgili tavus gibi salınır, gül dalları cennet bahçesini andırır ve âşığın beklediği bağış el öpme lütfunda toplanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kıldı âfâkı münevver tal‘at-ı rahşân-ı ‘îd

   Halka dîbâlar geyürdi mâh-ı nûr-efşân-ı ‘îd

   1Bayramın parlak yüzü ufukları aydınlattı;

   2ışık saçan bayram ayı halka atlaslar giydirdi.

   Bayramın parlak yüzü ufukları aydınlatır; ışık saçan bayram ayı halka atlas giysiler giydirir. Kamusal kutlama hem göğün nuru hem insanların değerli kumaşıyla görünür olur; bayram çevrenin ve bedenlerin birlikte süslenmesidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Câme-i dîbâ ile tâvûs-ı zerrîn-bâldür

   Dil-rübâ kim eyler ol reftâr ile cevlân-ı ‘îd

   1Gönül çalan sevgili, atlas giysisiyle altın kanatlı bir tavustur;

   2o yürüyüşle bayram gezintisine çıkar.

   Atlas giyen sevgili altın kanatlı tavusa benzer ve gösterişli yürüyüşüyle bayram gezintisine çıkar. Kuş benzetmesi giysinin renk ve parlaklığını harekete bağlar; sevgili kalabalık içinde yalnız seyredilen değil kutlamayı canlandıran merkezdir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ayaguñ tozıyla vezn itmez birin ehl-i nazar

   Toptolu Yûsuf-likâlarla bu gün mîzân-ı ‘îd

   1Görüş sahibi kişi, ayağının tozuyla birini bile denk tartmaz;

   2bugün bayram terazisi Yusuf yüzlülerle dopdoludur.

   Görüş sahibi kişi sevgilinin ayak tozunu hiçbir güzelle denk tartmaz; bayram terazisi Yusuf yüzlülerle dopdoludur. Nicelik ve toplu güzellik, sevgilinin en aşağıdaki izi karşısında bile hafif kalır; terazi övgünün aşırı değer farkını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Salınur her şâh-ı gül nâzük nihâl-i ergavân

   Bâg-ı cennetden nişan virdi bahâristân-ı ‘îd

   1Her gül dalı, her nazlı erguvan fidanı salınır;

   2bayram baharı cennet bahçesinden bir iz gösterdi.

   Gül dalları ve nazlı erguvan fidanları insan gibi salınır; bayram baharı cennet bahçesinden iz verir. Sevgilinin yürüyüşü bahçeye yayılırken mevsimsel canlanma dinî kutlamanın neşesini doğada görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sâkıyâ rıtl-ı girân eksük gerekmez aradan

   Yahşı agırlanmak ister hâsılı mihmân-ı ‘îd

   1Ey saki, ağır şarap ölçüsü aradan eksik olmasın;

   2çünkü bayram konuğu iyi ağırlanmak ister.

   Sakiye ağır şarap ölçüsünün eksik edilmemesi söylenir; bayram konuğu iyi ağırlanmak ister. Meclis cömertliği, bayram misafirperverliğinin rindane karşılığıdır. ‘Ağır’ sözü hem ölçüyü hem konuğa verilen değeri çağrıştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şimdi tîg-i cevr ile öldürme kurbân oldugum

   ‘Îd-ı Edhâ geldüginde idesin kurbân-ı ‘îd

   1Ey uğruna kurban olduğum, şimdi cefa kılıcıyla beni öldürme;

   2Kurban Bayramı geldiğinde bayram kurbanı yaparsın.

   Âşık sevgiliden şimdi cefa kılıcıyla öldürülmemesini ister; Kurban Bayramı geldiğinde kurban edilmeye razıdır. ‘Kurban olduğum’ hitabı sevgi teslimiyetini, bayram kurbanı ise bu mecazı takvime bağlı ölüm oyununa dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   ‘Âşıka ihsân ise maksûd elüñde dûstum

   Dest-bûsuñdur muhassal Bâkîye ihsân-ı ‘îd

   1Dostum, amacın âşığa bağışta bulunmaksa,

   2Bâkî’ye bayram bağışı kısaca elini öptürmendir.

   Sevgilinin âşığa ihsanı Bâkî'ye elini öptürmesidir. Bayram bağışı maddi armağan değil yakınlık iznidir; gazelin kamusal ışık, giysi, meclis ve kurban sahneleri sonunda âşığın beklediği tek kişisel lütfa indirgenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle