Lâle-hadler Kıldılar Gülgeşt-i Sahrâ Semt Semt

Lâle yanaklı güzellerin kır gezisini ve onları arayan suları anlatan gazel, gam ordusunun gönül şehrini kuşatmasına ve gözyaşı denizine geçer; Bâkî şiirinin yedi iklime yayılacağını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Lâle-hadler kıldılar gülgeşt-i sahrâ semt semt

   Bâg u râgı gezdiler idüp temâşâ semt semt

   1Lâle yanaklı güzeller kırda bölge bölge gezintiye çıktı;

   2bahçeleri ve çayırları seyrederek semt semt dolaştılar.

   ‘Semt semt’ redifi hareketi harita üzerinde yayar; güzeller tek bahçede değil bütün kırda görünür. Lâle yanaklarla bahar çiçekleri aynı renk düzenine girer, gezi hem tabiatı hem güzelliği seyretme şenliğine dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Aşık-ı dîdâr-ı pâkündür meğer kim cuylar

   Cüst ü cu eyler seni ey serv-i bâlâ semt semt

   1Meğer dereler senin temiz yüzünün âşığıymış;

   2ey uzun servi boylu sevgili, seni her yerde arayıp dururlar.

   Akarsuların kıvrılarak ilerlemesi, sevgilinin temiz yüzünü arayan âşıkların dolaşması olarak kişileştirilir. ‘Cüst ü cû’ ses tekrarı bu arayışın sürekliliğini duyurur; servi boylu sevgilinin peşindeki sular bütün kır coğrafyasını hareketlendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Leşker-i gam geldi dil şehrine kondı cevk cevk

   Kopdı yir yir fitne vü âşub u gavga semt semt

   1Gam ordusu gönül şehrine gelip bölük bölük kondu;

   2her yerde fitne, karışıklık ve kavga çıktı.

   Bahar gezisinin açık coğrafyası bir anda kuşatılmış gönül şehrine döner. Gam tek duygu değil bölükler hâlinde ilerleyen ordu, sonuçları da şehrin farklı mahallelerinde çıkan ayaklanmadır. Redif huzursuzluğu bütün iç dünyaya dağıtır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Giryeden cuy-ı sirişküm su-be-su oldı revân

   Yine Kulzüm gibi cuş itdi bu deryâ semt semt

   1Ağlamaktan gözyaşı ırmağım kol kol akmaya başladı;

   2bu deniz yine Kızıldeniz gibi her yanda coştu.

   Gözyaşı önce dere, sonra büyük deniz ölçeğine büyür. ‘Su-be-su’ akışın kollara ayrılmasını, Kulzüm ise enginliği belirtir; gam ordusunun kuşattığı gönül şimdi kendi gözyaşı tarafından da taşkına uğrar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir kadem bas lutf ile gel gül-şene ey serv-kad

   Bileler eksükligin her serv-i bâlâ semt semt

   1Ey servi boylu sevgili, lütfet de gül bahçesine bir adım at;

   2her yerdeki uzun serviler kendi eksiklerini anlasın.

   Sevgilinin gül bahçesine atacağı tek adım, oradaki bütün uzun servileri kendi eksiklerini fark etmeye zorlayacaktır. Serviler boy güzelliğinin geleneksel ölçüsü olmaktan çıkar, sevgilinin canlı varlığı karşısında kusurlu kalan taklitlere dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Si'r-i Bâkî seb'a-i iklîme oldukça revan

   Okınursa yeridür bu nazm-ı garrâ semt semt

   1Bâkî'nin şiiri yedi iklime yayıldıkça

   2bu parlak nazmın her yerde okunması yerindedir.

   Mahlas beyti ‘semt semt’ hareketini şiirin dolaşımına uygular. İlk beyitte güzellerin gezdiği coğrafyayı artık Bâkî'nin sözü kat eder; yedi iklim ifadesi yerel bahar sahnesini dünya çapında ün iddiasına dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle