Lebini Âl ile Öpmüş Ola mı Peymâne

Kadehin sevgilinin dudağını hileyle öptüğünü düşünen âşığın kıskançlığını kan ve hançer diliyle anlatan gazel, sırrı açığa vuran gönlü suçlar ve rindçe içki çağrısıyla kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Lebüñi âl ile öpmiş ola mı peymâne

   İçeyin ölmez isem kanını kana kana

   1Kadeh senin dudağını hileyle öpmüş olabilir mi?

   2Ölmezsem onun kanını kana kana içeyim.

   ‘Âl’ hem hileyi hem kırmızı rengi çağrıştırır; kadehin dudağa değmesi rakibin öpüşü gibi görülür. Âşık kadehi öldürüp kanını içmekle tehdit ederken içme eylemi yine şaraba döner; kıskançlık nükteye dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nûş-ı câm eyler iken meclis-i mestân içre

   Lebüñ ol hâlet ile girmemek olmaz kana

   1Sarhoşlar meclisinde kadehten içerken

   2dudağının o hâliyle kana girmemesi mümkün değildir.

   Kırmızı dudakla şarap aynı renk alanında buluşur. ‘Kana girmek’ hem kırmızıya bulaşmayı hem suç işlemeyi düşündürür; kadehten içme eylemi böylece sevgilinin dudağına yaklaşmanın doğurduğu kıskanç ve tehlikeli yakınlığa dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bezm-i meydür güzelüm kan ola şâyed arada

   Çekmesün hançerini gamzelerüñ mestâne

   1Güzelim, burası şarap meclisidir; arada kan çıkabilir.

   2Sarhoş gamzelerin hançerini çekmesin.

   Mey meclisinin neşesi bir anda kavgaya açık bir mekâna dönüşür. Hançer çeken sarhoş gamzeler sevgilinin bakışını saldırgan bir kişiye çevirir; kan uyarısı hem önceki kırmızı renk oyununu sürdürür hem güzelliğin öldürücü kudretini mizahla anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Râzumı nâle ile ‘âleme fâş itdi göñül

   Bizi rüsvây-ı cihân eyledi bir dîvâne

   1Gönül sırrımı inleyerek bütün dünyaya açıkladı;

   2o deli bizi dünyaya rezil etti.

   Gönül, âşığın söz dinlemeyen bağımsız bir divanesi gibi davranır ve sahibinin sırrını inleyerek herkese duyurur. Nâle özel aşkı kamusal hâle getirirken konuşucu, dünyaya rezil olmasının sorumluluğunu kendi denetimsiz gönlüne yükler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Ayş u ‘işret demidür çekme gam-ı devrânı

   Bâkıyâ gel berü sâgar çekelüm rindâne

   1Şimdi yaşama sevinci ve eğlence zamanıdır; dünyanın gamını çekme.

   2Ey Bâkî, buraya gel de rindler gibi kadeh kaldıralım.

   Makta önceki kıskançlık ve rezillik gerilimini rindçe bir kararla dağıtır. Devrânın gamı çözülemez; yapılacak şey meclise dönüp kadeh içmektir. Şair kendisine seslenerek şiiri eyleme çağrısıyla kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle