Meftûnun medhetsin hüsnün evsâfın

Şair sevgiliden hem güzelliğinin övgüsünü hem âşığa ettiği cefanın hesabını düşünmesini ister; başkalarının sözüyle reddedilişini, gönül otağının yıkılışını ve onun ayağı altında toprağa dönüşme korkusunu sorularla dile getirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Meftûnun medhetsin hüsnün evsâfın

   Âşıka ettiğin cevr ü cefâlar

   1Tutkunun, güzelliğinin niteliklerini övsün;

   2âşığa ettiğin eziyet ve cefaları da ansın.

   İlk dize sevgilinin güzellik vasıflarını övecek kişinin onun meftunu olduğunu söyler; ikinci dize övgünün yanına ceza dökümünü koyar. Böylece medih tek yönlü kalmaz, âşığa yapılanların hatırlatıldığı bir siteme dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hitâb olsun mu sultânım ne dersin

   Hisâb olsun mu sultânım ne dersin

   1Ey sultanım, bunlar sana yöneltilen bir söz olsun mu, ne dersin?

   2Yoksa bir hesap olsun mu, ne dersin?

   ‘Hitap’ ile ‘hesap’ ses ve anlam bakımından karşı karşıya getirilir. Şair sözlerinin yalnızca sevgiliye yönelmiş bir çağrı mı, yoksa ondan sorumluluk isteyen bir muhasebe mi olacağını sorar; kararı sevgiyle ‘sultan’ dediği kişiye bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Olur olmazın sözüne aldanıp

   Âteş-i aşkınla bu bağrın yanıp

   1Olur olmaz kişilerin sözüne aldanıp

   2aşkının ateşiyle bu bağır yanarken,

   Sevgilinin güvenilmez kişilerin sözüne kapılması, âşığın dışlanmasının nedeni olarak öne sürülür. Aşk ateşinin bağrı yakması henüz sonuç cümlesine bağlanmaz; iki dize sonraki ret ve kebap imgesine doğru ilerleyen şartı hazırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bizi reddeyleyip halka inanıp

   Kebâb olsun mu sultânım ne dersin

   1Bizi reddedip halka inanarak,

   2bu bağır kebap olsun mu, sultanım, ne dersin?

   Kaynakta reddetme ile halka inanma, şart ekiyle değil art arda gelen zarf-fiillerle kurulmuştur. Modern aktarım bu iki eylemi aynı akışta korur; ‘inanırsan’ biçiminde yeni bir koşul üretmeden, yanan bağrın kebap oluşunu sevgiliye yöneltilen soruya bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Seni seven neyler bağçeyi bağı

   Yıkılıp perîşan oldu yatağı

   1Seni seven bağı, bahçeyi ne yapsın?

   2Onun yatağı yıkılıp perişan oldu.

   Sevgiliyi seven kişi için bağ ve bahçe değerini yitirir; güzellikten ayrı bir tabiat tesellisi kalmaz. Yatağın yıkılıp perişan olması yalnız uyku düzenini değil, âşığın barınma ve huzur duygusunun çöküşünü de gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hüsnünde kurulmuş gönül otağı

   Harâb olsun mu sultânım ne dersin

   1Gönül otağı senin güzelliğinde kurulmuşken

   2harap olsun mu, sultanım, ne dersin?

   Gönül bir otağ, sevgilinin güzelliği de bu otağın kurulduğu yer olarak düşünülür. Şair kurulu düzenin harap edilip edilmeyeceğini sorarken sevgiliyi hem yuvanın dayanağı hem de onu yıkabilecek irade sahibi kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Âlemi yıktığı çeşm-i fettânın

   Âşık Ömer ayağın altında senin

   1Fitneci gözünün âlemi yıktığı;

   2Âşık Ömer senin ayağının altındadır.

   ‘Âlemi yıktığı’ geçmiş veya tamamlanmış eylemi adlaştıran bir yapıdır; eşzamanlı ‘yıkarken’ sürerliği eklenmez. İkinci dize Ömer’in ayağın altındaki konumunu bildirir; kozmik yıkımla âşığın ezilişi yan yana, fakat kipleri değiştirilmeden verilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Söyle kaşlarına yok mu amânın

   Türâb olsun mu sultânım ne dersin

   1Söyle, kaşlarında hiç aman yok mu?

   2Ömer toprak olsun mu, sultanım, ne dersin?

   Kaşlara yöneltilen aman sorusu, yüz güzelliğini bağışlama veya öldürme yetkisi taşıyan bir makama dönüştürür. Ömer’in toprağa dönüşmesi hem ayağın altındaki konumun sonucu hem de bütünüyle yok olma korkusudur; karar yine sevgiliye sorulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle